• BIST 108.489
  • Altın 151,139
  • Dolar 3,6704
  • Euro 4,3242
  • Samsun 17 °C
  • İstanbul 18 °C
  • Ankara 12 °C
  • İzmir 17 °C
  • Ordu 17 °C
  • Sinop 16 °C
  • Giresun 17 °C
  • Amasya 12 °C
  • Rize 18 °C
  • Trabzon 17 °C

Başağrısı

ŞÜKRÜ KARAMAN

İşverenlerin asgari ücretin bin 300 liraya çıkarılması halinde artacağını savundukları kayıt dışı istihdam önemli sorunlardan biri.

Ülkenin ve ekonominin baş ağrısı olan kayıt dışı istihdam, kayıt dışı ekonomi onca tedbir ve denetimlere karşın bir türlü önlenemiyor.

Gerçi son yıllarda yoğunlaşan denetimler sonucunda kayıt istihdam oranında göreceli bir düşüş oldu.

Denetimlerin etkisi ile 2000’li yılların başında yüzde 60’lara dek yükselen kayıt dışı istihdam, bu yılın ortasında yüzde 35 düzeyine kadar geriledi. Ne kadar indirilirse indirilsin varlığı çalışanları ve ekonomiyi tehdit etmeyi sürdürüyor.

İşverenlerin ucuz iş gücü hevesi,  6 milyon kişinin işsiz olması, ücretler üzerindeki vergi ve sigorta prim yükünün ağırlığı, son yıllarda sayıları hızla artan Suriyeli sığınmacılar kayıt dışı istihdamı tetikliyor.

Genç işsizlerle, Suriyeli sığınmacıların çok düşük ücretlerle “sigorta istemem,  karın tokluğuna ne iş olursa çalışırım” anlayışı işverenlerin ucuz işgücü iştahını kabartıyor. 

Yine dönüp dolaşıyor bu sorunun da temeli işsizliğe dayanıyor. Kör olası işsizlik, yaşamın her alanında çirkin ve ürkütücü yüzünü gösteriyor.

İşçilerin SGK’ya hiç bildirilmeden çalıştırılması kayıt dışı istihdamın en yalın örneği.

Bunun yanı sıra, çalışanların ödenen gerçek ücret yerine asgari ücret üzerinden SGK’ya bildiriminin yapılması da kayıt dışı istihdamın bir diğer türü.

Yani ücretteki eksik bildirimleri kayıt içindeki kayıt dışı istihdam olarak nitelendirmek doğru bir yaklaşım olacaktır.

Her iki durumda da devletin milyarlarca lira prim ve vergi kaybı olurken, emekçinin emeği ve geleceği  de gasp edilmektedir.

Son yıllarda etkin mücadele yürütülmesine, denetimlerin artırılmasına karşın halen 5 milyona yakın kişi merdiven altlarında kayıt dışı emek harcıyor.

Bu vahşi çalışma sistemi en çok maden, tekstil, tarım, orman, ayakkabı, gıda sektöründe özellikle küçük işyerlerinde kendini gösteriyor.

Kayıt dışı ile mücadele edebilmek, kontrol altına alabilmek, en aza indirebilmek için gerek devletin gerek işveren ve işçilerin bakış açısının değişmesi önemli rol oynayacaktır.

Son yıllarda devletin bakışındaki değişiklik sonucu, işyerlerinde etkin denetimler başlatıldı, kararlılıkla üzerine gidildi.

Kararlı mücadelenin sonucunda kayıt dışı istihdamda yüzde 20’lere varan azalmalar oldu.

Kuşkusuz burada SGK ve Maliye denetçilerine büyük görev düşüyor.

Her iki kurumun denetim elemanları kayıt dışı istihdamın olduğu işyerlerini gereği gibi denetlemez, hatta görmezden gelirse vahşi çalışma sisteminin önü alınamadığı gibi artar.

Yine haksız rekabetin önlenebilmesi için işyerleri üzerinde ayrımcılık yapılmadan tümü denetlenmelidir.

Yani “bu benim tanıdığım, şu senin akraban” mantığı ile hareket edilirse hiçbir sonuç alınamaz. Alınamadığı gibi işverenler arasında ayrımcılığa yol açar.

İşverenlere sağlanacak prim ve istihdam teşvikleri  kayıt dışı istihdamı caydıracak bir diğer önemli unsur.

Eğer, belirli bölgelerde, belirli işkollarında, riskli sektörlerde işverene teşvikler sağlanırsa, o işverenin kayıt dışına yönelmesi önlenebilir.

Hem devletin mali kaybı olmaz hem de güç koşullarda çalışan emekçinin emeği çalınmaz,  ücretini aksaksız alır, primleri tam yatırılır.

Eğer teşvike rağmen hala kayıt dışı işçi çalıştırırsa o işverene hapse varan en ağır yaptırımlar uygulanmalı.

Bu yönde yasal düzenlemeler beklemeksizin hayata geçirilmeli.

Gerçi çalışma yaşamı mevzuatında önemli değişikler yapılarak eksiklikler önemli ölçüde giderildi.

Son yıllarda artan denetimlerle birlikte, mevzuattaki bu değişiklikler kayıt dışı istihdamın düşüşünde etkili oldu.

Ancak emek hırsızlığı olduğu kadar, devletin prim ve vergi kaybına yol açan kayıt dışı istihdamı yok edebilmek için para cezalarının yanı sıra daha ağır yaptırımlara ihtiyaç var. 

  • Yorumlar 0
    UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
    Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
    Bu yazıya henüz yorum eklenmemiştir.
Yazarın Diğer Yazıları
Tüm Hakları Saklıdır © 2012 Hedef Halk | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : İnternet Sitesi : (0 541) 292 76 95 Gazete İletişim : (0 362) 234 54 10 Faks : 0(362) 234 64 10