• BIST 106.843
  • Altın 142,689
  • Dolar 3,5367
  • Euro 4,1209
  • Samsun 23 °C
  • İstanbul 25 °C
  • Ankara 17 °C
  • İzmir 27 °C
  • Ordu 23 °C
  • Sinop 23 °C
  • Giresun 24 °C
  • Amasya 19 °C
  • Rize 25 °C
  • Trabzon 24 °C

Kayıtdışı Azalıyor mu?

ŞÜKRÜ KARAMAN

Hükümet ekonomin baş ağrısı kayıt dışı istihdama karşı yoğun mücadele başlatıyor.

Hem emek hırsızlığına hem de devletin önemli gelir kaybına yol açan kayıt dışı istihdama karşı bugüne dek yürütülen kampanya ve mücadeleden ne yazık ki istenilen sonuç alınamadı.

Yıllar içinde toplumun bilinçlenmesi, devletin sorunun üzerine kararlılıkla gitmesi sonucu vahşi çalışma sisteminde  son 8 yılda göreceli bir düşüş oldu. Ancak bu düşüş kayıt dışı istihdamı tamamıyla ortadan kaldıramadı.

 SGK verilerine göre 2009 yılında istihdam edilenlerin yüzde 43.84’lük bölümü kayıt dışı çalışırken, bu oran 2014 yılında yüzde 35’e, 2015’de ise yüzde 33.6’ya kadar geriledi.

SGK’nın verilerine baktığımızda sigortasız, sosyal güvenlikten yoksun merdiven altı işyerlerinde çalışanların sayısında bir düşüş olduğu açıkça görülüyor. Ancak bu düşüş yeterli mi derseniz? Hayır.

Hala toplam istihdamın üçte birlik bölümü yine kayıt dışı düşük ücretle emek harcıyor. Bu kişilerin ya sigortası bulunmuyor, ya da eksik veya düşük yatırılıyor, devletin milyarlarca lira tutarında prim kaybı oluyor.

İşsizliğin yoğunluğundan, işverenin ucuz işgücü iştahından ötürü bu vahşi çalışma sistemi hala çok sayıda işçiyi bünyesinde barındırıyor.

Ekonominin kanayan yarası kayıt dışı istihdamın iki türü var.

 Bunlardan ilki çalışanın hiçbir şekilde sigortalanmaması, diğeri ise çalışanın aldığı gerçek ücreti yerine daha az bir ücret üzerinden sigortaya bildirilmesi. İkinci tür net bir şekilde kayıt dışı istihdam olarak nitelenmese de aslında gerçek ücret saklanarak dolaylı kayıt dışılık yaratılıyor.

Özellikle küçük işletmeler çalıştırdıkları işçiyi sigortalı yaptırmıyor. Bundan ötürü  küçük işletmelerde  bu vahşi çalışma sistemi daha yaygın.

Hükümet kayıt dışı istihdamdaki düşüşü yeterli görmeyerek, en aza indirilmesi, hatta sıfırlanması amacıyla yeni bir yasal düzenleme hazırlığı içinde.

Mevcut mevzuata göre, halen 10 ve daha fazla sigortalı çalıştıran işverenler,  çalıştırdıkları işçilerin ücretini banka aracılığı ile ödemek zorunda. Getirilmesi öngörülen yeni düzenlemeyle bundan böyle 5 ve daha fazla çalışanı olan işveren de ücretleri elden değil, işçinin banka hesabına yatırarak ödeyecek.

Yani, 5 ve üzerinde işçi çalıştıran işverenler artık ücreti elden ödeyemeyecek. Bu uygulama ile küçük işletmelerde yaygın olan kayıt dışılığın önüne geçilmesi amaçlanıyor.

İşyerlerinin küçük ölçekli olması kayıt dışı ile mücadelenin önündeki engellerden en önemlisi. Bu işyerlerinde çalışanların sigortalı olup olmadıkları ancak denetimler sonucu ortaya çıkabiliyor.

İşte hükümet bu gerekçeyle 5 ve üzerinde işçi çalıştıran işverenlere elden ücret ödenmesi yasağı getiriyor. Böylelikle bu işyerlerinin kayıt içine alınması öngörülüyor.

Mevcut mevzuata göre  10 ve üzeri işçi çalıştıran işveren  ücreti banka aracılığıyla ödemek zorunda .  Bunu yapmayan işverenlere her bir işçi başına 161 liralık idari para cezası ile kesiliyor. Eğer bunu alışkanlık haline getirir, ücreti bankadan ödememeye devam ederlerse sonucunda çok ağır para cezası ile karşılaşabilirler. İşyerini kapatmak zorunda bile kalabilirler.

Kayıt dışı istihdam ve ekonomi ile mücadelenin bir diğer etkin yöntemi de işyerlerinin sıkı şekilde denetlenmesi.  Ne var ki işyerleri genelde “dostlar alış verişte görsün” anlamında çoğunlukla göstermelik olarak denetleniyor.

Belki bunda yeteli denetim elemanın olmaması etkili olabilir. Ancak daha sıkı ve gereği gibi denetim yapılırsa kayıt dışılıkla mücadelede o denli başarı sağlanır.

Denetimlerin yanı sıra sigorta takipleri daha çok elektronik ortamda yapılıyor. 

Kuşkusuz ücretin bankaya yatırılması denetime önemli katkı sağlayacaktır. Böylelikle çalışanların sigortalı olup olmadığı da net bir şekilde ortaya çıkacaktır.

Emek hırsızlığını engellemek, devletin gelir kaybını önleyebilmek adına kayıt dışı istihdamla mücadele önemli bir toplumsal görev.

Ancak ne kadar etkin mücadele yürütülürse yürütülsün,  işsizliğin yaygın olduğu bir ülkede kayıt dışı istihdamı sıfırlamak çok kolay değil.  

 

  • Yorumlar 0
    UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
    Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
    Bu yazıya henüz yorum eklenmemiştir.
Yazarın Diğer Yazıları
Tüm Hakları Saklıdır © 2012 Hedef Halk | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : İnternet Sitesi : (0 541) 292 76 95 Gazete İletişim : (0 362) 234 54 10 Faks : 0(362) 234 64 10