• BIST 89.834
  • Altın 145,466
  • Dolar 3,6225
  • Euro 3,9067
  • Samsun 13 °C
  • İstanbul 14 °C
  • Ankara 16 °C
  • İzmir 21 °C
  • Ordu 9 °C
  • Sinop 10 °C
  • Giresun 10 °C
  • Amasya 13 °C
  • Rize 10 °C
  • Trabzon 9 °C

ÖKSÜZ VATAN KIRIM: TARİHİ ve TATARLAR

TAHSİN ÇAYIROĞLU

 

18 Mayıs 1944 tarihinde yaşanan Kırım Soykırımı dolayısıyla kaleme aldığım yazı dizisinde geçen hafta, Kırım ile ilgili genel bir çerçeve çizmiştik. Bu defa da kısaca Kırım tarihine ve Tatarlar’a  değineceğim.

M.Ö. 7. yüzyılda Kırım’a (proto-Türk sayılan) Kimmerler ve İskitler’in hakim olmuştur. Ayrıca kıyılarda Yunanlılar’ın koloni kurdukları bilinmektedir. M. S. 3. yüzyılda Gotlar’ın istilasına uğrayan Kırım, 430 yıllarında Hunlar’ın eline geçmiştir. 750 yılından sonra da Kırım’a Hazarlar hakim olmuştur. Hazarlar’ın ardından Kumanlar ve 1098 yılında da Kıpçaklar’ın hakimiyet kurdukları görülmektedir. 1224’de Moğol saldırılarına karşı Selçuklular, Kırım’a çıkarma yaparak, Suğdak’ı almıştır. 1239’da Moğol işgaline uğrayan Kıpçak (Deşt-i Kıpçak) Ülkesi’nde Batu Han tarafından Altınordu Hakanlığı kurulmuştur. Berke Han’ın İslamiyeti benimsemesinden sonra kalan son Moğol unsurları da Türkleşmiştir.

Altınordu’nun parçalanmasını takiben 1441 yılında Hacı Giray tarafından Kırım Hanlığı kurulmuştur. Cenevizlerin Kırım’daki etkinliğine karşı 1475 yılında Osmanlı İmparatorluğu, Kırım Hanlığı’nı himaye etmiştir. Yüzyıllar boyu Türkiye’nin en yakın müttefiki olan Kırım, 1774’te anavatandan koparılmış ve 1783’te de Rus işgaline uğramıştır.

Yoğun bir Ruslaştırma politikasına maruz kalan Kırım’da 26 Aralık 1917’de Numan Çelebicihan başkanlığında Kırım Tatar Halk Cumhuriyeti kurulmuştur. Türk dünyasının ilk cumhuriyeti olan Kırım Tatar Halk Cumhuriyeti 23.02.1918 tarihinde Bolşevik işgaliyle yıkılmış, Numan Çelebicihan da idam edilmiştir.

1941’de Almanya’nın işgaline uğrayan Kırım’da, 18 Mart 1944 tarihinde J. Stalin’in emriyle ikiyüzbinden fazla Türk sürgün edilmiştir. Kırım Soykırımı’nda nüfusun yarıya yakını ölmüştür.   

1954’te Kırım, Ukrayna’ya bağlanmıştır. 1967 yılında SSCB, Tatarların itibarını iade etmişse de, yurda dönüş ancak 1988 yılından sonra gerçekleşebilmiştir. Ne gariptir ki bugün dahi Kırım’da Türkler, nüfusun ancak % 13’ünü oluşturmaktadır.

26.06.1991’deki II. Kırım Tatar Kurultayı’nda milli bayrak ve marş kabul edilmiştir.

28.02.2014’te Kırım’ı yeniden işgal eden Rusya, bir oldubittiye 16 Mart’ta Kırım’ı ilhak etmiştir. 13.04.2016’da da Kırım Tatar Milli Meclisi’nin çalışmaları durdurulmuştur.  

Postacı anlamına gelen Tatar sözcüğü Kırım, Tataristan, Batı Sibirya ve Türkistan’da yaşayan Türk soylu halkı tanımlamak için kullanılmaktadır.

Eski Türkçe’de tat (yabancı) ve ar/ er (kişi) kelimelerinden türediği belirtilen Tatar adı ilk defa Orhun Kitabesi’nde geçmektedir. Başlangıçta bir Moğol kabilesi ya da Türk-Moğol karışımı bir halk olduğu ileri sürülmektedir. Tatar adını Selçuklular Moğollar için; Araplar ve Avrupalılar Türkler ve Moğollar için; Ruslar hakimiyetindeki Türkler için; Osmanlılar da 16. yüzyıldan sonra Kuzey Türkleri için kullanmıştır.

Konuyla ilgili olarak dünyaca ünlü tarihçi Halil İnalcık, Tatar tabirinin yanlış olduğunu, Moğolları çağrıştırdığını; aslının Kıpçak olduğunu (07.03.2014/www.trthaber.com) belirtmektedir. Bugünse Kıpçak Ülkesi diye anılan yurtlarda yaşayan Türk soylu halklar Tatar olarak anılmaktadır. Tatarlar genel olarak Kuzey-Doğu Türkçesi’nden Kıpçakça’yı (Kırım’da ayrıca Oğuzca) konuşmaktadır.

Ruslar, sırasıyla 1552’de Kazan, 1556’da Astrahan ve Sibir, 1574’te Kasım, 1642’de Nogay ve 1783’te Kırım hanlıklarını yıkarak Kıpçak Ülkesi’ni işgal etmiştir. Yoğun bir baskı, zulüm, katliam ve sürgünle Türkler vatanlarında öksüz kalmıştır. Katliamdan kurtulan halkın bir kısmı anavatan Türkiye’ye sığınmış, bir kısmı sürülmüş,  az bir kısmı da türlü baskılara rağmen vatanlarında kalabilmiştir.

Tatarlar bugün yoğunluk sırasına göre Türkiye, İdil- Ural (Tataristan), Kırım, Balkanlar, Türkistan ve diğer bölgelerde yaşamaktadır.     

  • Yorumlar 8
    UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
    Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
    Yazarın Diğer Yazıları
    Tüm Hakları Saklıdır © 2012 Hedef Halk | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
    Tel : İnternet Sitesi : (0 541) 292 76 95 Gazete İletişim : (0 362) 234 54 10 Faks : 0(362) 234 64 10