• BIST 105.324
  • Altın 146,596
  • Dolar 3,4727
  • Euro 4,1687
  • Samsun 21 °C
  • İstanbul 26 °C
  • Ankara 21 °C
  • İzmir 23 °C
  • Ordu 23 °C
  • Sinop 23 °C
  • Giresun 23 °C
  • Amasya 20 °C
  • Rize 25 °C
  • Trabzon 25 °C

Vahşi Sistem

ŞÜKRÜ KARAMAN

Çalışma yaşamının en vahşi sistemlerinin başında gelen kayıt dışı istihdam varlığını hala koruyor.

Emek sömürüsünün en yalın örneği olan bu sitemden ötürü devlet  her yıl önemli  miktarda gelir kaybına  uğruyor.

Ekonominin kanayan yarası kayıt dışılığa karşı yürütülen mücadelede istenilen sonuç  ne yazık ki alınamadı.

Devletin kararlı bir şekilde üzerine gittiği vahşi sistemde son yıllarda hatırı sayılır bir azalma gerçekleşse de tamamıyla sıfırlanamadı.

2009 yılında istihdam edilenlerin yüzde 43.84’lük bölümü kayıt dışı çalışırken, bu oran 2014’te yüzde 35’e, 2015’te ise yüzde 33.6’ya kadar geriledi. Yani istihdamın hala üçte biri kayıt dışı çalışıyor, emek harcıyor, hak kaybı oluyor.

Merdiven altında sigortasız, sosyal güvenlik hakkı bulunmadan çalışanların sayısında  göreceli bir düşüş olduğunu SGK verileri ortaya koyuyor. Ancak hala istihdamın üçte biri emek sömürüsünün pençesi altında kıvranıyor.

Sırf ekmek parası için vahşi çalışma sisteminin kötü koşullarını kabul edenlerin ne sigortası, ne sosyal hakları var. Bu kişiler adına sigorta primleri ya hiç yatırılmıyor, ya da eksik ödeniyor. Kötü sistemin yarattığı olumsuz koşullardan hem kendileri hem de devlet etkileniyor.

Yüzde 11’e ulaşan işsizlikten, işverenin ucuz işgücü talebinden ötürü kayıt dışılık  hala yaygın ülkenin her yerinde açık bir şekilde görülüyor.

Ekonominin temel sorunu kayıt dışı istihdam kendini iki şekilde gösteriyor.

Bunlardan ilki işçinin hiçbir şekilde sigortalı yapılmaması, diğeri ise aldığı gerçek ücret yerine daha  düşük ücret üzerinden sigortaya bildirilmesi. İkinci tür net bir şekilde kayıt dışı istihdam olarak nitelenmese de gerçek ücret SGK’dan gizlenerek dolaylı kayıt dışılık oluşturuluyor.

Özellikle merdiven altında faaliyet gösteren küçük işletmeler işçiyi sigortalı yaptırmıyor.  Yani küçük işletmelerde emek sömürücüsü vahşi çalışma sistemi daha yaygın.

Hükümet kayıt dışı istihdamı daha azaltmak, hatta sıfırlanması için yeni bir uygulamayı hayata geçirdi.  Daha önceki uygulama gereği 10 ve üzerinde sigortalı çalıştıran işverenler çalıştırdıkları işçilerin ücretini banka aracılığı ile ödüyorlardı. Yeni düzenlemeyle 5 ve daha fazla çalışanı olan işveren de ücretleri elden değil, işçinin banka hesabına yatırarak ödeyecek .

Yani 5 ve üzerinde işçi çalıştıran işverenler artık ücreti elden ödeyemeyecek.  Yeni uygulama ile özellikle merdiven altındaki küçük işletmelerdeki kayıt dışılığın önüne geçilmesi, devletin prim gelirlerinin artırılması hedefleniyor.

İşyerlerinin çoğunluğunun küçük ölçekli olması kayıt dışı ile mücadelenin önündeki engellerden en büyüğü .  Buralardaki emekçilerin sigortalı olup olmadıkları ancak denetimler sonucu ortaya çıkabiliyor.

Yeni uygulama ile 5 ve üzerinde işçi çalıştıran işverenlere de elden ücret ödenmesi yasağı getirildi. Böylelikle küçük işyerlerinin kayıt altına alınması amaçlanıyor.

Çalıştırdığı işçinin ücretini bankalar aracılığı ile ödemeyen işverenlere  işçi başına 161 lira idari para cezası ile kesiliyor. Eğer bunu alışkanlık haline getirir, ücreti bankadan ödememeye devam ederlerse sonucunda çok ağır para cezası ile karşılaşma olasılığı bir hayli yüksek.  Hatta para cezalarından dolayı işyerini kapatmak zorunda bile kalabilirler.

Kayıt dışı istihdam ile mücadelenin bir diğer etkin yöntemi de işyerlerinin sıkı şekilde denetlenmesi.  İşyerleri  genelde “dostlar alış verişte görsün” anlamında çoğunlukla göstermelik olarak denetleniyor. Doğal olarak bu işyerleri faaliyetini sürdürüyor.

Daha sık ve kararlılıkla denetim yapılırsa kayıt dışılıkla mücadelede o denli başarı sağlanır. Yoksa eski tas eski hamam devam eder.

Demem o ki; işçi ücretlerinin bankaya yatırılması denetime önemli katkı sağlayacak, bu şekilde çalışanların sigortalı olup olmadığı da net bir şekilde ortaya çıkacaktır.

Aslında emek sömürüsünü  ortadan kaldırabilmek, devletin gelir kaybını önleyebilmek için kayıt dışı istihdama karşı topyekun mücadele edilmeli.

  • Yorumlar 0
    UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
    Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
    Bu yazıya henüz yorum eklenmemiştir.
Yazarın Diğer Yazıları
Tüm Hakları Saklıdır © 2012 Hedef Halk | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : İnternet Sitesi : (0 541) 292 76 95 Gazete İletişim : (0 362) 234 54 10 Faks : 0(362) 234 64 10