Paylaş

Atatürk'ün Ortak Akıl ve İstişare Kültürü

Çankaya Sofrası, Demokratik Devletin Kurumsal Mimarisi; Cumhuriyet'in kuruluşunda ortak akıl ve geleceğinde demokratik katılım projesinin yol haritasıdır.

Bir ülkenin geleceği nasıl belirlenir? Bir kişinin iradesiyle mi, siyasal iktidarın tercihleriyle mi, çoğunluğun kararlarıyla mı, yoksa toplumun bilgi, deneyim ve birikiminin ortak akla dönüştürülmesiyle mi?

Bu soru, yalnızca günümüz demokrasilerinin değil; Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş döneminin de temel meselelerinden biriydi.

Mustafa Kemal Atatürk'ün siyasal ve toplumsal dönüşüm anlayışında; akıl, bilim, istişare ve ortak değerlendirme önemli bir yer tutuyordu. Çankaya sofrası bunun sembolik ve tarihsel örneklerinden biridir. Ancak Atatürk'ün ortak akıl anlayışını yalnızca Çankaya sofralarıyla sınırlamak doğru değildir. Millî Mücadele dönemindeki kongrelerden TBMM çalışmalarına, İzmir İktisat Kongresi'nden Maarif Kongresi'ne kadar uzanan geniş bir tarihsel uygulama alanı bulunmaktadır.

Bu tarihsel deneyim, Cumhuriyet'in kuruluşunun yalnızca bir yönetim değişikliği olmadığını; aynı zamanda ülkenin geleceğini akıl, bilgi, tartışma ve milli irade temelinde yeniden kurma girişimi olduğunu göstermektedir.

Bugün üzerinde düşünmemiz gereken mesele ise şudur:

Cumhuriyet'in kuruluş döneminde farklı biçimlerde ortaya çıkan ortak akıl ve istişare kültürünü, 21. yüzyılın demokratik devletinde nasıl kurumsallaştırabiliriz?

Bu sorunun cevabı, Çankaya sofrasının tarihsel mirasını demokratik katılım, kuvvetler ayrılığı, bilimsel yönetim ve hesap verebilirlik ilkeleriyle yeniden yorumlamaktan geçmektedir.

Atatürk'ün yönetim anlayışında ortak akıl

Atatürk'ün yönetim anlayışının önemli özelliklerinden biri, ülkenin sorunlarını yalnızca siyasi ve askerî kadroların değerlendirmeleriyle sınırlı tutmamasıdır.

Millî Mücadele'nin başlangıcından itibaren farklı toplumsal kesimlerin, yerel temsilcilerin, askerlerin, siyasetçilerin ve uzmanların görüşlerinin alınmasına önem verilmiştir.

Bu yaklaşımın tarihsel örneklerine baktığımızda üç önemli alan karşımıza çıkar.

Birincisi, milli iradenin örgütlenmesi.

Erzurum ve Sivas kongreleri, ülkenin geleceğine ilişkin kararların yerel ve bölgesel temsilcilerin katılımıyla tartışıldığı tarihsel toplantılardır. Bu kongreler, milli iradenin örgütlenmesinde ve bağımsızlık mücadelesinin ortak bir programa dönüştürülmesinde rol oynamıştır.

İkincisi, temsil ve müzakere.

23 Nisan 1920'de TBMM'nin açılması ile milli egemenlik, kurumsal bir temsil mekanizmasına kavuşmuştur. Meclis, yalnızca yasaların kabul edildiği bir organ değil, aynı zamanda yeni devletin kuruluş ilkelerinin tartışıldığı siyasal merkez olmuştur.

Üçüncüsü, toplumsal ve mesleki birikimin değerlendirilmesi.

1923 İzmir İktisat Kongresi, bunun en somut örneklerinden biridir. Çiftçi, tüccar, sanayici ve işçi temsilcilerinin bir araya getirilmesiyle ülkenin ekonomik geleceği farklı üretim kesimlerinin görüşleri üzerinden tartışılmıştır.

Atatürk Ansiklopedisi'nde Erdinç Tokgöz'ün hazırladığı araştırmada, kongrenin temsil yapısı ve hazırlık süreci ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır. Kongrenin toplanmasında temel düşüncelerden biri, ekonomik hayatın gerçek aktörlerini dinleyerek ülkenin ihtiyaçlarına uygun bir program oluşturmaktı.

Atatürk'ün bu toplantılardaki yaklaşımı, ortak aklın yalnızca aydınların veya devlet yöneticilerinin bilgi birikiminden oluşmadığını; üreticinin, esnafın, işçinin ve köylünün deneyiminin de ülke yönetimine katkı sağlayabileceğini göstermektedir.

Bu bakımdan ortak akıl, toplumun farklı kesimlerinin bilgisini ve deneyimini ortak hedefler doğrultusunda değerlendirme yöntemidir.

İzmir İktisat Kongresi; Ortak aklın toplumsal ve ekonomik boyutu

17 Şubat-4 Mart 1923 tarihleri arasında toplanan İzmir İktisat Kongresi, Cumhuriyet'in kuruluş düşüncesini anlamak açısından özel bir yere sahiptir.

Kongre, Türkiye'nin siyasi bağımsızlığını ekonomik bağımsızlıkla tamamlaması gerektiği düşüncesinden hareket ediyordu.

Burada dikkat çekici olan yalnızca ekonomik kararların tartışılması değildir. Ülkenin ekonomik geleceğinin belirlenmesine, ekonomiyi fiilen oluşturan toplumsal kesimlerin katılmasıdır.

Çiftçiler, tüccarlar, sanayiciler ve işçiler kendi sorunlarını, beklentilerini ve çözüm önerilerini ortaya koymuşlardır.

Atatürk'ün kongrenin açılışında yaptığı konuşmada ekonomik bağımsızlığın siyasal bağımsızlığın devamlılığı bakımından taşıdığı önem vurgulanmıştır.

Buradan günümüz açısından önemli bir sonuç çıkarabiliriz:

Ekonomik politikalar yalnızca hükümetlerin, bürokratların veya sermaye çevrelerinin değerlendirmelerine bırakılamaz. Üreticinin, emekçinin, tüketicinin, bilim insanının ve yerel ekonomilerin ihtiyaçları birlikte değerlendirilmelidir.

İzmir İktisat Kongresi'nin günümüze taşıdığı düşünsel miras, ekonomik kalkınmanın toplumsal ihtiyaçlardan kopuk biçimde planlanamayacağıdır.

Ortak akıl, yalnızca devletin toplumu dinlemesi değil; toplumun kendi geleceğinin oluşturulmasına katılmasıdır.

Devam edecek (Çankaya Sofrası ve Cumhuriyet Devrimlerinin Düşünsel Temeli /4)

Yorumlar (0)

Yorumlar editör onayından sonra yayınlanır.

Bu içerik için henüz onaylanmış yorum yok.