Her yeni inşa edilen yapının belirli bir süre (tasarım ömrü) boyunca yapının kullanım sınıfına göre kendisinden beklenen fonksiyonları güvenle yerine getirmesi beklenir. Bu süreçte karşılaştığı çeşitli çevre koşulları (bkz. TS EN 206) ve aşırı yüklemeler altında (deprem, taşkın, rüzgâr vb.) tasarım ömründen önce yapının fonksiyonuna uygun hizmet verememesine, can güvenliği tehlikesi oluşturmasına sebebiyet verebilmektedir. Deprem yükleri altında yeterli güvenliğe sahip olmayan yapıların güçlendirilmesi için öncelikle iki konunun iyi bilinmesi gerekmektedir. Birincisi yapıya gelecek deprem kuvvetinin belirlenmesi. Yapının bulunduğu konumuna fayların kırılması neticesinde oluşacak yer ivmesinin (deprem) belirlenmesi ile yapıya gelecek deprem kaynaklı kuvvetler belirlenir.
Bu işlem sırasında fayın üreteceği depremin büyüklüğü, yapının konumuna olan uzaklığı, depremin derinliği gibi parametreleri dikkate alan azalım ilişkileri (“attenuationrelationship”) denklemlerinden yararlanılır. Ancak bu işlemler AFAD öncülüğünde ülkemizin genelinde gerçekleştirilerek Türkiye Deprem Tehlike Haritası (2018) olarak son deprem yönetmeliği ile birlikte güncellenmiştir. İkinci olarak, yapının geometrisi, malzeme özellikleri, zemin özellikleri, varsa hasarları gibi özellikleri incelenerek yapısal modelinin doğru bir şekilde kurulmasıdır.
Bu aşama ile birlikte analiz süreci başlar binanın eksiklikleri, elemanlara gelen kuvvetler, binanın tanımlanan depremde alacağı hasarlar vs. incelenir. Konunun uzmanının burada binanın eksiklerini iyi anlayabilmesi onları çözebilecek bilgi ve tecrübeye sahip olması tasarlayacağı çözümde hem güvenli hem ekonomik nasıl çözümler geliştireceği açısından önemlidir. Ayrıca geliştirilen çözüm işin maliyetini, süresini de belirlediği için güçlendirme maliyetini belirleyen en önemli konudur.
Binanın Güçlendirilebilir Olduğuna Nasıl Karar Verilmektedir?
Binanın güçlendirilebilir olduğuna karar verirken temel konu bunun ekonomik olup olmadığına karar vermektir. İnşaat Mühendisliği alanında gelişen malzeme, analiz ve imalat teknolojileri sayesinde hemen her bina güçlendirilebilmektedir. Ancak bina güçlendirmesi yapılırken binanın doğramalarından, dolaplarına çatısından mekanik tesisatına bir binanın yapısal olmayan diğer bileşenlerinin de eski olması genel olarak karşılaşılan bir durumdur. Bu sebeple eğer güçlendirme maliyetleri yeni bina yapım maliyetlerine yaklaşır ise güçlendirmek ekonomik açıdan avantajlı olmayacaktır.
Çünkü güvenlik anlamında bir binanın güçlendirilmesi demek zaten yeni tasarlanan bir bina ile yapı güvenliği performans seviyesi olarak aynı performans seviyesinde yer alması demektir. Ancak maliyet açısından ekonomik olup olmadığı birçok parametreye bağlıdır. Binanın yıkıldığı zaman yerine yenisinin yapılamaması, yıkıldığı taktirde dairelerin alan olarak aşırı küçülmesi gibi durumlarda insanlar güçlendirmek için daha fazla maliyete katlanmayı göze alabilmektedir. Ayrıca bu kadar önemli bir karar konusunda uzman mühendislerin danışmanlığında alınmalıdır.
Bina Güçlendirme SüreciHangi Aşamalardan Oluşmaktadır?
Bina güçlendirme işlemi günümüzde insanlarımızın can güvenliği ve olası bir deprem olması durumunda ülke ekonomisini koruması bakımından çok önemli bir konudur. Bina güçlendirme sürecinin aşamaları ise;
- İlk olarak alanında uzman yapısal deprem mühendisliği alanında çalışan inşaat mühendisliği hizmeti veren bir firma ile anlaşılır.
- Daha sonra bu firma gözetiminde güçlendirme yapılacak olan bina alanı incelerek keşif çalışması yapılmalıdır. Bütün detaylar incelenmelidir.
- Daha sonra binadan alınacak malzeme örnekleri ve yapılan laboratuvar çalışmaları ile binanın rölevesi çıkarılır.
- Firmanın gözetiminde geoteknik zemin raporu hazırlanır.
- Daha sonra anlaşılan mühendislik firması güçlendirme projesini çıkarır.
- Hazırlanan güçlendirme projesine uygun olarak mimari tadilat projesi hazırlanır.
- Hazırlanan projeler ilgili yerel yönetime sunularak onayları alınarak güçlendirme ruhsatı alınır.
- Daha sonra projesine uygun yapıldığının denetlenmesi için idare tarafından bir yapı denetim atanır.
- Daha sonra projesine uygun olarak güçlendirme konusunda tecrübeli olan inşaat mühendisliği firması tarafından uygulanır.
İçerik ENOC Yapı Danışmanlık tarafından hazırlanmıştır.
