Çalışma ortamında, iş hayatında ve mesaimiz esnasında uymamız gereken ahlaki kurallar, davranışlar, disiplinler ve prensipler iş ahlakı olarak adlandırılır.
Peygamber efendimizin bir hadisi ile başlamak istiyorum bu konuya: “Allah çalıştığı zaman işini güzel bir şekilde (insanlara iyilik olsun diye) yapanları, işinin hakkını verenleri sever.”
İşçi, memur, sanatkâr üzerine aldığı bir işi insanlara fayda sağlamak, iyilik etmek için güzel bir şekilde yaparsa bu ibadet hükmünde olur. Allah’ın mahlûkatına iyilikte bulunan, onların haklarına riayet eden, doğru yoldaki kimseler bunun elbette mükâfatını görecekler.
Ancak yalnız kendi menfaatlerini düşünüp de yaptıkları işlerde halkı zarara uğratanlar da bu yüzden ilahi gazaba uğrayabilirler.
Maide süresi 93. ayette Allah şöyle buyuruyor: “Allah Teâla iyilik sahiplerini ve işini güzel yapanları sever.”
İş ahlakı ile ilgili bazı tespitlerimiz ve tavsiyelerimiz şunlar olacaktır:
1. Başta, “Yaptığım işin hakkını verebiliyor muyum, çoluk çocuğuma götürdüğüm nafakayı hak edebiliyor muyum?” sorusunu kendimize sormamız gerekiyor. Kötü örnek, örnek olmamalı. Biz öncelikle kendimizden, sonra ailemizden ve daha sonra cemiyetten sorumluyuz.
2. Bugün git yarın gel anlayışı mutlaka terk edilmeli ve işler sırayla, düzenli bir biçimde seri olarak bitirilmeli ki vatandaş mağdur olmasın. Çalışanların karşılarındaki vatandaşı ya da muhatabı küçümsemesi, onunla ilgilenmemesi de iş ahlakına aykırı bir durumdur.
3. "Yaptığım yanıma kâr kalır" anlayışı insanları kötülüğe, yanlışa ve kul hakkı çiğnemeye götürür. Kanunlarla, cezai müeyyidelerle insanları tam olarak kontrol altında tutmak mümkün değildir. İnsanlarda muhakkak iç muhasebelerinin ve hesap verilebilirlik duygularının oluşması gerekmektedir.
4. "Ben en iyiyim ve ben olmasam işler yürümez" anlayışını terk etmemiz gerekiyor. İnsanların kendilerini başkaları için bir nimet olarak görmeleri yerine, işlerini kendileri için bir nimet bilmeleri gerekmektedir. İş ve nimet rızıktır. Yapamayan, başaramayan gider; yapabilen gelir. Bir başkasının da o işi yapabileceğini bilmek insanı alçak gönüllü yapar.
5. Bütün büyük insanlar işlerinin ehli olan insanlardır. Burada işi ehline vermek sözü aklımıza gelmektedir. Ehliyet, liyakat, emniyet, kabiliyet, nitelik ve yeterlilik görev tevdi edilirken göz önünde bulundurulması gereken asli özelliklerdir.
6. Allah insana taşıyamayacağından daha fazlasını yüklemez. (Bakara, 286) İnsana taşıyamayacağından daha fazla iş yükü yüklememeliyiz. Bu arada bazıları işten kaytarır. O kaytarıyor diye işler kaytarmayanlara, işi hakkıyla yapabilenlere kalır. Bu da haksızlığın bir başka boyutudur.
7. Kişi kendine yapılmasını istemediği hiçbir muameleyi başkasına reva görmemelidir.
8. Çalışanlar özel hayatlarında kiminle görüşeceklerine, kiminle yemek yiyip çay içeceklerine kendileri karar verebilir. Ancak çalışma ortamında küslük olmaz. Bu profesyonelliktir.
İş Dünyası ve Çalışma Hayatının Temel Ahlaki İlkeleri ise şunlardır:
1. Dürüstlük
2. Eşitlik
3. Sosyal ve Ticari Sorumluluk
4. Hak, Hukuk ve Adalet
5. Çevreye ve Canlılara Karşı Duyarlılık
6. Merhamet, Yumuşak Huyluluk
7. Doğru Sözlülük
8. Genel Kamu Menfaati, Şahsi Çıkar Sağlamama, Her Türlü Usulsüzlükten Kaçınma
9. Güvenilirlik, Sebat ve Sadakat.
10. Aşırılıklardan Kaçınma