Türkiye fındık sektöründe yüksek işçilik maliyetleri, düşük verim ve yaşlanan bahçeler rekabet gücünü etkileyen temel sorunlar arasında yer alıyor. Fındık üretiminde işgücünün maliyet içindeki ağırlığı konusunda bilimsel çalışmalar oldukça nettir.
Bir yaşam döngüsü ve ekonomik analiz çalışmasında insan işgücünün üretim maliyetinde en yüksek paya sahip olduğu ve hasadın en zor ve maliyetli faaliyetlerden biri olduğu bulunmuştur. Çalışmanın incelenen üretim alanlarında insan işgücünün payı en az yüzde 52,7 olarak hesaplanmıştır. (ScienceDirect)
2025 yılında bazı Karadeniz illerinde fındık işçisi için günlük yaklaşık 1.200 TL ücret ve ayrıca yemek/ulaşım giderleri belirlenmiştir. (Ekonomim)
Bu sistem devam ettiği sürece Türkiye’nin düşük maliyetli üretim ülkeleriyle rekabet etmesi giderek zorlaşacaktır.
TÜRKİYE’NİN “110 KG/DA” SORUNU
Türkiye’nin ortalama veriminin düşük olduğu konusunda genel bir problem bulunmaktadır. Ancak burada da tek bir rakama bakmak yanıltıcıdır. 2025 verilerine ilişkin il bazlı verilerde örneğin Düzce’de yaklaşık 150 kg/da, Samsun’da yaklaşık 91 kg/da ve Ordu’da yaklaşık 88 kg/da seviyeleri görülmektedir.
Bu farklılık bile bize aynı ülke içinde bahçe modeli, yaş, bakım, toprak ve üretim tekniğinin büyük fark yaratabildiğini göstermektedir.
Dolayısıyla Türkiye’nin hedefi: “Türkiye ortalamasını 110’dan 150 kg’a çıkaralım” olmamalıdır. Daha iddialı bir hedef konmalıdır. Modern bahçelerde 200-250 kg/da ve üzeri ekonomik verim hedeflenmelidir.
Ancak bu rakam bütün mevcut bahçeler için kısa vadeli bir beklenti değil, yenileme ve modernizasyon programının hedefi olmalıdır.
TÜRKİYE’NİN FINDIK BAHÇELERİ İÇİN YENİ MODEL
Önerilen model:
A. Eski bahçelerin sınıflandırılması
Bahçeler: Modernize edilebilir veya kısmen yenilenmeli, tamamen sökülüp yeniden kurulmalı şeklinde sınıflandırılmalıdır.
B. Yeni bahçe için zorunlu proje
Yeni bahçe kuran üreticiye; çeşit, tozlayıcı, dikim aralığı, sıra yönü, eğim, sulama, drenaj, gübreleme, budama, mekanik hasat projesi hazırlanmalıdır.
C. Fidanın yanında teknoloji satılmalı
Fidan üreticisi sadece fidan satmamalıdır. “Modern bahçe paketi” oluşturulmalıdır.
FINDIK FİDANI ISLAH PROGRAMI
Türkiye’nin acilen ulusal bir “Yeni Nesil Türk Fındık Fidanı Programı” oluşturması önerilmektedir.
Programın hedefleri:
1. Yüksek verim; birim alanda yüksek kabuklu ürün.
2. Erken verime yatma, bahçenin ekonomik geri dönüş süresinin kısaltılması.
3. Tek gövde/uygun taç mimarisi; mekanizasyona uygun ağaç.
4. Hastalık dayanıklılığı; özellikle önemli fungal hastalıklara ve zararlılara dayanıklı materyal.
5. İklim dayanıklılığı; kuraklık, yüksek sıcaklık, düzensiz yağış ve ilkbahar donlarına karşı daha dayanıklı materyaller.
6. Kalite; yüksek randıman, uygun iç/kabuk oranı, yüksek yağ kalitesi ve sanayiye uygunluk.
7. Hasat kolaylığı, mekanik hasada uygun düşme ve zuruf özellikleri.
ÜNİVERSİTELER İÇİN YENİ GÖREV TANIMI
Türkiye’deki ziraat fakülteleri ve araştırma kurumları yalnızca akademik yayın üretmekle sınırlı kalmamalıdır. Her önemli fındık bölgesinde; “Fındık Teknoloji ve Uygulama Merkezi” kurulmalıdır.
Örneğin; Samsun/Çarşamba, Ordu, Giresun, Trabzon, Düzce, Sakarya gibi merkezlerde demonstrasyon bahçeleri oluşturulabilir.
Bu bahçelerde aynı parselde; “5×5, 5×6, 5×7, 6×6” tek gövde, çok gövde, farklı çeşitler, farklı anaçlar, farklı budama modelleri, mekanik hasat karşılaştırılmalıdır. Ve sonuçlar sadece akademik makalede kalmamalıdır.
Her çiftçi görebilmelidir; “Bu bahçe yılda kaç kg verdi? Budama maliyeti nedir? İşçilik maliyeti ne kadardır?, Makine saatte kaç dönüm topluyor?, 5 yılda yatırım geri dönüyor mu?”
TÜRKİYE’NİN EN ÖNEMLİ EKSİĞİ: EKONOMİK MODELLEME
Türkiye’de fındık araştırmaları sadece biyolojik verim üzerinden değerlendirilmemelidir. Her yeni çeşit veya bahçe sistemi için kg/da kadar önemli olan başka göstergeler vardır:
TL/kg; işçilik saati/da, makine saati/da, budama maliyeti, ilaç maliyeti, gübre maliyeti, hasat maliyeti, yatırımın geri dönüş süresi olmalıdır.
Çünkü üreticinin asıl sorusu, “Kaç kilo fındık aldım?” değil, “Bir kilo fındığı kaça ürettim ve bana ne kadar para kaldı?” olmalıdır.
Kaynak: Haber Merkezi
