Karadeniz Bölgesi'ndeki çiftçilerin en temel geçim kaynağı ve tarımsal ihracatın lokomotifi olan fındıkta Toprak Mahsulleri Ofisi’nin fiyatı ile serbest piyasa arasındaki makas bir türlü kapanmıyor.
TMO tarafından 2026 yılı fındık alım fiyatı kilogram başına 250 TL olarak açıklanırken buna karşın, serbest piyasadaki güncel alım fiyatları şehirlere göre değişiklik gösteriyor. Ortalama 160 TL ile 210 TL arasında işlem görüyor. Fiyatların rekabeti bozacak şekilde baskılandığı yönündeki iddialar ise Rekabet Kurumu boyutuyla da tartışılıyor.
EMANET FINDIK FİYAT ÜZERİNDE BASKI OLUŞTURUYOR
Fındık piyasasında TMO tarafından açıklanan alım fiyatı ile serbest piyasa fiyatı arasındaki farkın oluşmasında birçok unsurun etkili olduğu belirtiliyor.
Bunların başında ‘emanet fındık uygulaması’ geliyor. Depolama imkânı bulunmayan veya ürününü hemen nakde çevirmek istemeyen bazı üreticiler fındığını tüccara emanet bırakıyor.
Ürünün piyasaya hızlı şekilde girmesi ise hasat döneminde arzın artmasına ve fiyat üzerinde aşağı yönlü baskı oluşmasına neden olabiliyor. Özellikle çok sayıda üreticinin aynı dönemde ürününü satışa çıkarması, kısa süre içinde piyasadaki fındık miktarını artırırken tüccarın alım konusunda daha güçlü konuma gelmesine yol açabiliyor.
TMO’NUN ALIM ŞARTLARI DA ETKİLİ
TMO’nun alımlarında uyguladığı rutubet, randıman, randevu ve teslimat şartları da üreticinin satış tercihini etkileyen unsurlar arasında bulunuyor.
Belirlenen standartları sağlayamayan veya ödeme sürecini beklemek yerine ürünü kısa sürede nakde çevirmek isteyen üreticiler, serbest piyasadaki alıcılara yönelebiliyor. Bu durumda TMO tarafından açıklanan fiyatın altında satışların gerçekleşebildiği ifade ediliyor.
REKOLTE TAHMİNLERİ PİYASAYI ETKİLİYOR
Fındık sezonu öncesinde ve hasat döneminde açıklanan rekolte tahminleri de fiyatların yönü açısından önem taşıyor. Yüksek rekolte beklentisinin piyasada ürünün bol olacağı algısını güçlendirdiği, bunun da alıcıların fiyat politikalarına yansıyabildiği savunuluyor.
Özellikle ihracatçılar ve büyük alıcılar tarafından yapılan açıklamaların fındık piyasasındaki beklentileri doğrudan etkilediği belirtiliyor.
REKABET KURUMU BOYUTU DA GÜNDEMDE
Serbest piyasadaki fındık fiyatlarının bilinçli şekilde baskılandığı yönündeki iddialar zaman zaman Rekabet Kurumu’na da taşınıyor. Sektör temsilcilerinin şikâyetlerinde, büyük alıcıların piyasa güçlerini kullanarak fiyat üzerinde etkili olduğu veya alıcıların birbirine paralel fiyat politikaları uyguladığı iddiaları öne çıkıyor.
EMANET ÜRÜN VE FİYAT BASKISI GÜNDEMDE
Ayvacık Ziraat Odası Başkanı Erdal Avcı, gazetemize yaptığı özel açıklamada TMO fındık fiyatı ile serbest piyasa arasındaki farkın üreticiyi zorladığını belirterek, Tarım ve Orman Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Rekabet Kurumu ve Toprak Mahsulleri Ofisi’ne denetim çağrısı yaptı.
TMO tarafından açıklanan fındık alım fiyatının üretici açısından önemli bir güvence olduğunu ifade eden Erdal Avcı, ancak açıklanan fiyatın sahada karşılık bulmasının büyük önem taşıdığını savundu.
Üreticilerin TMO’ya ürün tesliminde yaşadığı randevu, ulaşım ve kapasite sorunları nedeniyle zaman zaman serbest piyasaya yönelmek zorunda kaldığını belirten Erdal Avcı, TMO’nun hasat döneminde piyasada daha etkin olması gerektiğini kaydetti.
EMANET FINDIK UYGULAMASINA DİKKAT ÇEKTİ
Fındık piyasasında emanet ürün uygulamasının üreticinin pazarlık gücünü etkilediğini savunan Ziraat Odası Başkanı Avcı, birçok üreticinin depolama ve finansman imkânı nedeniyle ürününü bekletmekte zorlandığını belirtti. Lisanslı depoculuğun yaygınlaştırılması ve üreticinin ürününü satmadan finansmana ulaşabileceği modellerin geliştirilmesi gerektiğini ifade etti.
FINDIK PİYASASI İÇİN DENETİM ÇAĞRISI
Erdal Avcı, serbest piyasada oluşan fiyatların yakından takip edilmesi gerektiğini, TMO fiyatı ile piyasa fiyatı arasındaki farkın nedenlerinin araştırılmasını istedi. Erdal Avcı, üreticinin pazarlık gücünün artırılması gerektiğini vurgulayarak, ziraat odaları, kooperatifler ve üretici birliklerinin pazarlama sürecinde daha etkin rol alması gerektiğini belirtti.
FINDIK FİYATINDA MAKASIN KAPANMASI İÇİN NE GEREKİYOR?
TMO fiyatı ile serbest piyasa arasındaki farkın yalnızca açıklanan alım fiyatıyla ortadan kalkmayacağı değerlendiriliyor. Depolama kapasitesinin artırılması, ürünün hasat döneminde zorunlu olarak satışa çıkarılmasının önüne geçilmesi, TMO’nun daha erişilebilir hale getirilmesi ve piyasadaki rekabetin etkin şekilde denetlenmesi, fiyat istikrarı açısından öne çıkan başlıklar arasında gösteriliyor.
Kaynak: Noyan Alper Cabbar
