Neymiş efendim.
Dünyada en fazla fındığı biz üretiyormuşuz.
Bir tür tekelmişiz yani.
Bu durum şu an için anlamıyla bir züğürt tesellisi oldu maalesef.
Çünkü en fazla fındığı biz üretiyoruz ama fiyatını yabancılar belirliyor.
Davul senin omuzunda olsa ne yazar.
Tokmak başkasının elinde olduktan sonra bunun ne anlamı var.
Demem o ki;
Davulu çaldığımızı sanıyoruz ama aslında başkası çalıyor.
Bunun farkında bile değiliz.
Fındık fiyatının uluslararası piyasalarda belirlenmesi konusunda hiçbir vakit aktör olamadık.
Ve fakat.
Hiçbir vakit, son yıllardaki kadar da aciz duruma düşmedik.
Neden böyle oldu…
Buna cevap verebilmek için sebep ve sonuç ilişkisine bakmak lazım gelir önce.
Bu durumun oluşmasına neden olacak birçok sebebi sayabiliriz aslında ama en başta gelen sebep, 300 bin ortaklı üretici kuruluş olan FİSKOBİRLİK’in (Fındık Tarım Sarış Kooperatifleri Birliği) tasfiyesidir.
FİSKOBİRLİK, uluslarası piyasalarda çok etkili değildi belki ama içeride piyasayı o yapıyordu.
Üreticiyi koruyor görünüyordu ama bir denge unsuru olması nedeniyle de aslında piyasanın tüm oyuncularını yani yerli tüccarları da koruyordu.
Kredi muslukları kapatılınca, FİSKOBİRLİK piyasadan çekildi.
Yerine TMO (Toprak Mahsulleri Ofisi) geldi.
TMO’nun yöneticilerinin iyi niyetinden kuşku duymam asla.
Ve fakat.
Fındık piyasasına göre kurgulanmamış ki, uzmanlık alanı buğday ve mısır TMO’nun.
Dünyanın gözü, fındığın üzerinde, kim ne yapsın, buğdayı mısırı.
TMO şimdi toparlamaya açılıyor ama baştan işler ters gidince piyasa uluslarası oyuncuların eline geçti maalesef.
ÜRETİCİ EZİLDİ
TMO fiyat açıklıyor ama ne kadar etkili oluyor.
Bu tartışılır.
Bu yılın piyasasından örnek verecek olursak.
Eylül ayında 15 liraya fındık satıldı.
Ocak ayına doğru fiyatlar 20 liraya kadar çıktı ama üreticinin Ocak ayını bekleyecek tahammülü olmadığı için ürününü yok pahasına satmak zorunda kaldı.
Çünkü üreticilerin büyük bir bölümü tüccarlara borçlu durumda.
Oğlunu kızını evlendirecek olanlar da piyasanın açılmasını bekliyor.
TMO’da bu arada fındık aldı tabi.
Mesela Eylül ayında Çarşamba piyasasında fındık 14-15 liradan işlem görürken TMO fındığı 17 liradan alacağını açıklasa da, üretici daha önce tüccarın kucağına itilmiş olması nedeniyle ürününü çoktan tüccara ucuza satmıştı bile.
24 LİRAYA KADAR YÜKSELDİ
TMO, bir süre önce ihaleye çıkararak depolarındaki fındığı 20 TL 50 kuruştan piyasaya sürdü.
Bu durumda piyasada fındık 24 liraya kadar yükseldi.
Fındık şimdi para ediyor belki ama üreticinin elinde hiç ürün kalmadığı için bu durum ne üreticiye yaradı, ne de tüccara.
TÜCCARLARIMIZ FERRERO’NUN
TAŞERONU OLDU
FİSKOBİRLİK’in tasfiyesinden sonra piyasada oluşan boşluğu TMO’nun ilk aşamada dolduramadığı biliniyor.
Fındık piyasamız, uluslarası piyasalarda büyük alıcılardan biri olarak bilinen Ferrero’nun kontrolüne geçti.
Piyasada fındık fiyatının 14 liradan 24 liraya yükselmesi nedeniyle Ferrero’nun da zarar ettiği düşünülebilir belki ama Ferrero’nun bu yükü kaldıramayacağı düşünülemeyeceği için üreticilerimizle birlikte Türk tüccarlar da ezilmiş oldu.
Piyasanın kontrolü şu an için tamamen Ferrero’nun eline geçmiş durumda.
Bizim tüccarlarımızın hiç birinin uluslarası güç olan bu şirketle baş edebilmesi mümkün değil.
Bu durum asla Ferrero’nun suçu değil elbette ama tüccarlarımızın Ferrero’nun taşeronu durumuna geldiğini söylemek de abartı sayılmaz sanırım.
Fındık piyasamız tasfiyemi oldu ne dersiniz.