Ondokuz Mayıs Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Psikoloji Bölümü Gelişim Psikolojisi Anabilim Dalı Uzmanı Prof. Dr. Yeliz Kındap Tepe, çocukları suça sürükleyen risk faktörlerine ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
Tepe, çocuk ve ergenlerin suça yönelmesinde tek bir nedenin değil, biyolojik, psikolojik ve sosyal etkenlerin birlikte rol oynadığını ifade etti.
“AİLE İÇİ ETKENLER EN GÜÇLÜ RİSK FAKTÖRLERİ ARASINDA”
Çocuk ve ergenlerde suça yönelimin gelişim psikolojisinde Bronfenbrenner’in biyoekolojik modeli ile açıklandığını belirten Prof. Dr. Yeliz Kındap Tepe, aile içi etkenlerin önemli rol oynadığını söyledi.
Tepe, “Araştırmalar, ebeveyn denetiminin düşük olduğu çocuklarda suç davranışlarının 2-3 kat daha fazla görülebildiğini ortaya koymaktadır. İhmal, istismar, sert veya tutarsız ebeveynlik uygulamaları ile aile içi şiddet de en kritik risk faktörleri arasında yer almaktadır” dedi.
“YOKSULLUK TEK BAŞINA SUÇ DAVRANIŞINA YOL AÇMAZ”
Ergenlik döneminde riskli davranışlara yönelme eğiliminin arttığını belirten Tepe, suça karışan akran gruplarıyla kurulan yakın ilişkilerin de önemli bir etken olduğunu kaydetti.
Tepe, “Yoksulluk tek başına suç davranışına yol açmamakta, diğer risk faktörleriyle birleştiğinde riski artırmaktadır. Başka bir ifade ile yoksulluk ve mahalle dezavantajı tek başına bir neden olmasa da diğer risk etkenleriyle birlikte katalizör görevi görerek riski katlamaktadır” ifadelerini kullandı.
ERKEN YAŞTA MADDE KULLANIMI RİSKİ ARTIRIYOR
Prof. Dr. Tepe, 10-11 yaş döneminin geç çocukluk dönemi olduğunu ve beynin dürtü kontrolü ile karar verme süreçlerinden sorumlu bölgelerinin henüz tam olgunlaşmadığını belirtti.
Bu nedenle çocukların riskleri yetişkinler kadar sağlıklı değerlendiremediğini söyleyen Tepe, erken yaşta madde kullanımının ciddi sonuçlar doğurabileceğini ifade etti.
“MADDE KULLANIMI SOSYAL ÇEVRENİN DE GÖSTERGESİDİR”
Erken yaşta madde kullanımının öğrenme, dikkat ve bellek süreçlerini olumsuz etkileyebileceğini belirten Tepe, bağımlılık riskinin de arttığını söyledi.
Tepe, “Madde kullanımı çoğu zaman tek başına görülmemekte; okuldan uzaklaşma, suç davranışı ve riskli akran gruplarıyla ilişki gibi diğer risk davranışlarıyla birlikte ortaya çıkma olasılığı artmaktadır. Bu nedenle erken yaşta madde kullanımını yalnızca bireysel bir davranış olarak değil, çocuğun içinde bulunduğu sosyal çevrenin ve destek sistemlerinin de bir göstergesi olarak değerlendirmek gerekmektedir” dedi.
“REHABİLİTASYON CEZALANDIRMAYA GÖRE DAHA ETKİLİ”
Suça sürüklenen çocuklara yönelik rehabilitasyon programlarının cezalandırıcı yaklaşımlara kıyasla daha etkili olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Yeliz Kındap Tepe, özellikle bütüncül müdahale yöntemlerinin öne çıktığını söyledi.
Tepe, aile temelli müdahaleler, çok boyutlu aile terapileri ve ebeveyn eğitim programlarının çocukların yeniden suça yönelme riskini azaltabildiğini belirtti.
“SOSYAL DESTEK PROGRAMLARI KORUYUCU ROL ÜSTLENİYOR”
Bilişsel davranışçı terapi programlarının, öfke kontrolü, problem çözme becerileri ve empati gelişimine katkı sağladığını belirten Tepe, okula yeniden entegrasyon, mesleki eğitim ve sosyal destek programlarının da koruyucu rol üstlendiğini ifade etti.
Tepe, “Uluslararası araştırmalar, iyi yapılandırılmış rehabilitasyon programlarının suçu tekrar etme oranını yaklaşık yüzde 20-40 oranında azaltabildiğini ortaya koymaktadır. Ancak bu programların etkili olabilmesi için bireysel ihtiyaçlara uygun şekilde planlanması, aileyi de sürece dahil etmesi ve uzun vadeli destek içermesi büyük önem taşımaktadır” dedi.
“CEZA YERİNE TOPLUMA KAZANDIRMA ANLAYIŞI ÖNE ÇIKIYOR”
Çocuk adalet sisteminde giderek daha fazla kabul gören yaklaşımın ceza yerine rehabilitasyon olduğunu belirten Tepe, çocukların yeniden topluma kazandırılmasının önemine dikkat çekti.
Tepe, çocukların suça sürüklenmesini önlemek için aile, okul, sosyal çevre ve destek mekanizmalarının birlikte ele alınması gerektiğini vurguladı.
Demirören Haber Ajansı
