Tarımsal ürünlerin zararlı organizmalardan korunması amacıyla kullanılan pestisitler, günümüzde yoğun şekilde tüketilen meyveler ve sebzelerin üretimi yaygın olarak kullanılmaktadır. Ancak bu kimyasalların insan sağlığı üzerindeki etkileri yıllardır tartışılıyor.
PESTİSİT NEDİR, NE İŞE YARAR?
Pestisit; böcek, mantar, yabancı ot, kemirgen ve diğer zararlı organizmaları yok etmek ya da kontrol etmek için kullanılan kimyasal maddelerdir. Tarımda verimi artırmak ve ürün kaybını önlemek amacıyla kullanılır. Pestisitler insektisit (böcek ilacı), herbisit (ot ilacı) ve fungisit (mantar ilacı) gibi alt gruplara ayrılır.
HANGİ GIDALARDA BULUNABİLİR?
Pestisit kalıntılarına en çok maruz kalan ürünler genellikle kabuğuyla tüketilen meyveler ve sebzelerdir. Elma, çilek, üzüm, biber, domates, marul, salatalık ve armut gibi ürünlerde pestisit kalıntılarına sıklıkla rastlanır. ABD merkezli Çevre Çalışma Grubu'nun (EWG) 2023 yılı “Kirli Düzine” listesinde çilek, ıspanak ve lahana ilk sıralarda yer aldı.
ZARARLI MI, FAYDALI MI?
Pestisitler zararlı organizmalarla mücadelede etkili olsa da, kalıntıların besinleri yoluyla çoğaltılması sağlık açısından risk oluşturabiliyor. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), yüksek dozda pestisit maruziyetinin yaralanmalarının, hormonal dengesizliklerin ve bazı kanser türleri ile birlikte bulunabileceğini bildiriyor.
Türkiye'de Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yapılan analizlerde bazı ürünlerde limit üstü pestisit kalıntılarına rastlandığı dönem dönem kamuoyuyla paylaşılıyor. Uzmanlar özellikle çocuklar, hamileler ve verimlilik sistemi hassas bir şekilde bu maddeleri kullanarak karşı daha duyarlı olabileceğini vurguluyor.
GÜNÜMÜZDE KULLANIM SIKLIĞI VE ALANLARI
Modern tarımda pestisit kullanımının yaygınlığını sürdürüyor. FAO (Gıda ve Tarım Örgütü) dünya çapındaki sistemlere göre yaklaşık 4 milyon ton pestisit kullanıyor. Kullanım alanları sadece tarım ürünleriyle sınırlı değil; Evsel alanlarda haşere kontrolleri, hastaneler, parklar, yeşil alanlar ve su birikintilerinde de pestisit uygulamaları yapılıyor.
BİLİMSEL ARAŞTIRMALAR NE DİYOR?
Harvard Üniversitesi'nin 2019 yılındaki genel bir araştırmasında, pestisit miktarından fazla olan gıdaların düzenli olarak tüketilen bireylerde doğumganlık oranlarının azaldığı belirtildi. Bir başka etken ise, Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA), pestisitlerin sinir sistemi gelişimi üzerindeki olası etkiler konusunda daha fazla araştırma yapılması ifade etti.
NE YAPMALI?
Uzmanlar, pestisit maruziyetini azaltmak için sebze ve meyvelerin bol suyla yıkanmasını, mümkünse kabuklarının soyulmasını ve organik olarak bozulmasını tercih etmeyi öneriyor. Ayrıca tarımda biyolojik mücadele ve zararlı entegre yönetim gibi daha çevre dostu yöntemlerin yaygınlaştırılması gerektiği vurgulanıyor.
Tuğçe Gevşek
