Samsun'un 19 Mayıs ilçesi, Türkiye'de adının yazılışında sayı bulunan tek ilçe olma özelliğini taşıyor. Eski adı Engiz olan ilçe, 1987 yılında 103 ilçenin kurulmasına ilişkin kanun içerisinde yer alarak ‘19 Mayıs’ ismiyle yeni adını aldı.
Adını tarihten alan 19 Mayıs, Milli Mücadele’nin başlamasında önemli rol oynadı. O dönemde adı ‘Engiz’ olan 19 Mayıs, Mustafa Kemal Atatürk’ün Samsun’a çıkmasının da en büyük nedenlerinden biri haline geldi.
BAŞKENT SAMSUN OLACAKTI
Ondokuz Mayıs Üniversitesi (OMÜ) Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Kaya Tuncer Çağlayan, “Türk milleti Milli Mücadele’de birçok tehlikeye maruz kaldı. Başkenti Samsun olacak; onların deyimiyle Amisos başkentli bir Büyük Pontus Devleti projesi vardı. Bu projenin arkasında maalesef dini hizmetler yapmakla görevli olması gereken kilise var. Özellikle Samsun metropoliti Germanos Karavangelis, kentte ve çevresindeki Rumları tahrik ve teşvik ediyor.
‘19 Mayıs’ ismi 1987 senesinde veriliyor. 1961’e kadar Engiz, sonra isim Ballıca oluyor. 103 ilçenin kurulmasına ilişkin kanun içerisinde yer alarak buraya ‘19 Mayıs’ ismi veriliyor.
ÇETELER NEBİYAN’DA YAŞIYOR
Nebiyan Dağı’nda o tarihlerde 50 civarı ayrı ayrı örgütlenmiş Pontuslu çeteler var. Bugünkü PKK’nin konuşlandığı Kandil Dağı neyse o dönemki Nebiyan Dağı da o. Buradaki Pontuslu çetelere Germanos’un koordinasyonunda silahlı mücadele emri geliyor. Samsun’un ilk Pontuslu çetelere karşı verdiği kayıplar, Engiz ilçemizde başlıyor. Özellikle Çavşır köyündeki 367 köylümüzü bir gecede baskınla katlediyorlar ve devamını da getiriyorlar.”
ATATÜRK, SAMSUN’A GELİYOR
Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun’a gelmesini tetikleyen süreci başlatan yer olduğunu söyleyen Prof. Dr. Kaya Çağlayan, “Buradaki olaylar üzerine İngilizlerin kendilerine Samsun Amasya metropoliti Germanos’un gönderdiği raporlar, İngiliz temsilcilerine verilen bilgiler doğrultusunda Samsun ve çevresindeki gayrimüslim ahalinin, Müslüman çetelerce katledildiği yalan ihbarları üzerine buraya bir Osmanlı hükümetine nota vererek tedbir alınması, alınmazsa İngilizlerin burayı işgal edeceği tehdidinde bulunuyor. Bu tehdit üzerine Atatürk’ün 9’uncu Ordu Müfettişliğinin başına getirilip, Samsun’a çıkması sağlanıyor” ifadelerini kullandı.
Prof. Dr. Kaya Tuncer Çağlayan, “Samsun’un ilk kahramanlarının yaşadığı yerdir. Engizli insanlarımız, 19 Mayıs ismini hak ediyorlar” dedi.
KANUN TEKLİFİ ÖYLE GELMİŞTİ
1987 yılında 103 ilçenin kurulmasına yönelik kanuna ilişkin konuşan o dönemin İlçe Belediye Başkanı Yılmaz Erel ise "Türkiye Büyük Millet Meclisi’nden yazılış sayıyla geldi. Kanun teklifi o şekilde verilmişti. Ben o dönemde değişmesi için bu konuyla alakalı milletvekillerimize teklif yaptırmıştım ama bakanlık geri çekmişti" diye konuştu.
CESUR YÜREK FATMA ÇAVUŞ
Dağköylü Fatma Çavuş’a ayrı parantez açan Prof. Dr. Kaya Tuncer Çağlayan, “Erkeklerin büyük bir kısmı 1’inci Dünya Savaşı’nda cephelere çağrılmıştı. Köylerde genellikle yaşlı ve çocuklar kalmıştı. Fatma Çavuş, durumdan vazife çıkarıp cesur yüreğiyle, Türk kadınının taşımış olduğu mertlikle hareket ederek, hem köyündeki hem de civar köylerdeki erkeklere adeta cesaret verip komuta ediyor. Fatma Çavuş’un bu duruşundan etkilenen bölgedeki Engizliler, Nebiyan’ın köyünde yaşayanlar Kuvayı Milliye’nin ilk örnekleri olarak yer alıyorlar” dedi.
Kaynak: Demirören Haber Ajansı
