Rize'de Çay Üretiminin Tarihi Değişti: Yeni Arşivler 1931 Yılını İşaret Ediyor

Rize'de yıllardır 1938 veya 1939 olarak bilinen çay üretim tarihi, Fen Memuru Rauf Başar'a ait kişisel arşivin gün yüzüne çıkmasıyla değişti. Araştırmacı-Yazar Recep Koyuncu tarafından incelenen belgeler, Karadeniz’in yeşil altını çayın hikayesinin çok daha eskilere dayandığını kanıtlıyor.

️ 1931: 35 Kilogramlık İlk Hasat

Ortaya çıkan günlükler ve belgeler, Rize Ziraat Bahçesi'nde (o dönemki adıyla Fidanlık Merkezi) çay dikimlerinin 1931 yılında başladığını gösteriyor.

• İlk Üretim: Elle yapılan ilk üretimde toplamda sadece 35 kilogram yaş çay elde edilmiş.

• Ücretsiz Fidan: O dönemde merkez sadece çay değil; mandalina, portakal ve limon fidanları da üreterek halka ücretsiz dağıtmış.

• Gizli Kahraman: Literatürde adı geçmeyen Rizeli hemşehrimiz Rauf Başar'ın, vali adına hazırlanan raporların asıl yazarı olduğu ve çay yetiştiricileri için ilk rehber kitapçığı hazırladığı anlaşıldı.

 77 Yıl Geciken Uyarı: Gübre ve Sel Felaketi

Arşivin en dikkat çekici ve hüzünlü kısmı ise Rauf Başar’ın 1942 yılında yaptığı toprak analizleri. Başar, o tarihte amonyum sülfat gübresine karşı yetkilileri uyarmış:

"Amonyum sülfat gübresi Rize topraklarını yumuşatacak ve bölgeyi bir sel bölgesine çevirecektir. Bu gübrenin kullanımı derhal yasaklanmalıdır."

Ne yazık ki Başar’ın bu teknik uyarısı ancak 2019 yılında, yani 77 yıl sonra hayata geçirilerek bu gübrenin kullanımı yasaklandı. Uzmanlar, bu uyarının zamanında dikkate alınması durumunda Rize'nin bugün "sel bölgesi" olarak anılmayabileceğini belirtiyor.

Çay Tarihinde Bilinenler vs. Yeni Belgeler

Rauf Başar'ın yeğeni Tanıl Başar tarafından muhafaza edilen ve Recep Koyuncu'ya ulaştırılan bu arşiv, çayın sadece bir tarım ürünü değil, bir şehrin hafızası olduğunu bir kez daha kanıtladı. 1945 yılında genç yaşta vefat eden Rauf Başar'ın ismi, artık çay literatüründe hak ettiği yeri alacak.

SonDakika.com