SON DAKİKA SAMSUN HABER | Samsun'un tarihi yapı statüsündeki değeri olan eski sigara fabrikasının binası restore edilerek Samsun Bulvar Alışveriş Merkezi(AVM) adıyla hizmete açılmıştı. Bulvar AVM'nin meydanında yaşanan işgaller tarihi yapıyı tehdit ederken, Mimarlar Odası'ndan uyarı geldi. Mimarlar Odası Samsun Şube Başkanı Burak Şener "Meydanlar halkındır. Parsel parsel meydandan alan alınıyor "derken, Mimarlar Odası Kent İzleme Komitesi Üyesi İshak Memişoğlu, "Yasa açıktır. Bu konuda gereğini yapmak Valilik, Büyükşehir Belediyesi ve ilgili kurumların görevidir "dedi.
MİMARLAR ODASI ÇED KOMİSYONUNDAN ÇARPICI RAPOR
Samsun'un İlkadım İlçesinde yer alan eski Tekel Sigara Fabrikası'nın bulunduğu binalar, fabrika 1997 yılında kapatıldıktan sonra uzun yıllar atıl durumda kalmıştı. Samsun Tarihi Tekel Tütün Fabrikası, 2006 yılında Bakanlar Kurulu Kararı ile Yenileme Alanı ilan edildi. Eski Tekel binaları, 2010 yılında 'Samsun Tütün Fabrikası’nın kentsel yenileme' projesi kapsamında 25 ayda restore edilmiş, Temmuz 2012 yılında Bulvar Alışveriş ve Yaşam Merkezi adıyla hizmete açılmıştı. Tarihi kimliği bulunan binaların olduğu yerleşke, son dönemde kaçak yapı ve usulsüz işgallerle gündeme geliyor. Konuyu gündemine alan Mimarlar Odası Samsun Şubesi Çevresel Etki Değerlendirme(ÇED) Komisyonu, yerleşkedeki kaçak yapıları ve usulsüz işgaller konusunda uzun süredir devam ettirdiği incelemeyi ve saha tespitlerini raporda topladı. Raporda halkın kullanımında olması gereken meydan alanının adım adım kafe, büfe ve çatı şeklinde yapılarla nasıl işgal edilerek ranta dönüştürüldüğü gözler önüne serildi.
'KANUNLAR ORTADA YAPI ASLA YAPILAMAZ'
Raporda madde madde uyarılar yapılarak şunlar kaydedildi; "Yasal olarak bina yapılması mümkün olmayan alanlara bina yapılmasına olanak sağlanması yürürlükteki yasalara aykırıdır. Projelendirme esnasında Samsun Büyükşehir Belediye Meclisi'nin 15.02.2008 tarih 4/64 sayılı kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği ile yeni bir yapı önerilmiş, Mimarlar Odası Samsun Şubesi tarafından planın iptali ve yürütmesinin durdurulması istemi ile dava açılmıştır. Görülen dava sonucu plan iptal edilmiştir. İptal gerekçelerinden biri olan alana ilişkin olarak dava dosyasına sunulan nazım imar planı örneğinde dava konusu plan değişikliği ile ilave yapı yapılmak istenilen alanın park alanı olarak tanımlı olduğu, bu haliyle dava konusu koruma amaçlı uygulama imar planı değişikliğinin nazım imar planı kararlarına aykırılık teşkil ettiği,
maddesinden de anlaşılacağı üzere mevcut yapı kütleleri dışında bulunan tüm açık alanlar nazım plan ve uygulama imar planlarında belirtildiği üzere kamuya açık 'Yeşil alan+Meydan' olarak düzenlenecek alan olduğu görülmektedir. Kamuya açık park, meydan gibi açık alanlar rant kapısı yapılmamalıdır. 205 ada 2,8,9,10,11, 12 nolu parseller nazım imar planında kamuya açık yeşil alan(Park) +meydan olarak düzenlenecek alan kullanımında yer aldığından yapı yapılması mümkün olmadığı gibi söz konusu alan kamusal kullanım dışında değerlendirilemez. Eski Tütün Fabrikaları, yapıları, avluları, meydanları ve çevresindeki diğer tarihi, kültürel miras ile birlikte bir bütün olarak korunmalıdır. İlgili Kanun ve Yönetmeliklere uyulmalıdır. Kültür ve tabiat varlıklarını koruma alanında ülkemizde düzenlenmiş kanun ve yasal mevzuatlar mevcut olup, ilgili idarelerin bu yasal düzenlemeler çerçevesinde daha dikkatli hareket etmeye davet edilmelidir. Zira, yasal düzenlemelere ait maddelerde ilgili kurum ve kuruluşların yetki ve sorumlulukları, hangi hususların dikkate alınması gerektiği açıklıkla ifade edilerek; Kültür ve Tabiat Varlıkları'nı Koruma Kanunu madde 8: Korunma alanlarının tespitinde, korunması gerekli kültür ve tabiat varlıklarının korunması, görünümlerinin ve çevreleri ile uyumlarının muhafazası için yeteri kadar korunma alanına sahip olmaları dikkate alınır. Bu hususlarla ilgili esaslar. Kültür ve Turizm Bakanlığınca hazırlanacak yönetmelikte belirtilir. İzinsiz müdahale ve kullanma yasağı madde 9 – (Değişik: 14/7/2004 - 5226/3 md.) Koruma Yüksek Kurulunun ilke kararları çerçevesinde koruma bölge kurullarınca alınan kararlara aykırı olarak, korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ve koruma alanları ile sit alanlarında inşaî ve fizikî müdahalede bulunulamaz, bunlar yeniden kullanıma açılamaz veya kullanımları değiştirilemez. Esaslı onarım, inşaat, tesisat, sondaj, kısmen veya tamamen yıkma, yakma, kazı veya benzeri işler inşaî ve fizikî müdahale sayılır. Her kimin mülkiyetinde veya idaresinde olursa olsun, taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının korunmasını sağlamak için gerekli tedbirleri almak, aldırmak ve bunların her türlü denetimini yapmak veya kamu kurum ve kuruluşları ile belediyeler ve valiliklere yaptırmak, Kültür ve Turizm Bakanlığına aittir. Korunması gerekli taşınmaz kültür varlıklarının yapı esasları ve denetimine dair yönetmelik madde 6; taşınmaz kültür varlıklarının bakım, onarım ve yapı esasları ile proje uygulamaları Koruma Yüksek Kurulunun ilke kararları ve koruma bölge kurulunun aldığı kararlar doğrultusunda yürütülür. Madde 10: İlgili idareler; taşınmaz kültür varlığı parselinde ek veya eklenti suretiyle yapılacak yapılar, sit alanı veya koruma alanı içinde yeni inşa edilecek yapılar ve taşınmaz kültür varlıklarının restorasyonu ile ilgili olarak koruma bölge kurulu tarafından onaylanmış projelerde değişiklik yapamazlar. Ancak, inşa edilecek yapının fen ve sağlık şartlarının mevzuata uygunluğunu kontrol ederler."
MİMARLAR ODASI UYARDI
Mimarlar Odası Samsun Şube Başkanı Burak Şener, meydanların halkın kullanımında olması gerektiğini belirterek, yapılan işgallere tepki gösterdi. Şener, "Eski Tekel Fabrikaları (Bulvar AVM) kültürel mirastır, İlgili yasal mevzuatlar çerçevesinde korunmalıdır. 1/5000 ölçekli nazım planda ve Koruma amaçlı imar planında 'Kamuya açık Yeşil alan(Park) +Meydan olarak düzenlenecek alan' kullanımında yer alan alanlar özel kullanımı çağrıştırmayacak biçimde kamuya açık kullanım koşullarına göre düzenlenmelidir.Koruma Kurulu İlke kararlarında belirtildiği üzere 'Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile koruma alanları ve her türlü sit alanlarında görüntü kirliliğine yol açan müdahalelerin ortadan kaldırılmasının esas olduğuna” ilişkin kararı doğrultusunda kültürel varlığın görüntüsünü zedeleyen müdahalelere izin verilmemeli, var olan müdahaleler ortadan kaldırılmalıdır. Kültürel varlığın özgün yapısını gölgeleyen, zedeleyen eklentiler ve müdahalalare izin verilmemelidir. Sit alanı içerisinde yer alan yapıların yeni fonksiyonu ile kullanım biçimi, nazım plan, koruma amaçlı imar planı, yürürlükteki kanun ve yönetmelikler ile koruma Yüksek kurulu ilke kararlarına uyumluluk bakımından yeniden gözden geçirilmeli, vatandaşlar tarafından kamusal alanların kullanımı hususunda sınırlamalara müsaade edilmemelidir "ifadelerini kullandı.
KAMUSAL ALANA SAYGI DUYULMALI
Mimarlar Odası Kent İzleme Komitesi Üyesi İshak Memişoğlu, meydan yapılan kaçak yapılaşma ve işgallere karşı tüm kurumları uyardıklarını açıkladı.Söz konusu raporu Samsun Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü, Büyükşehir Belediyesi ve ilgili kurumlara gönderildiğini belirten Memişoğlu, "Şuanda Bulvar AVM'nin kullanımında olan eski sigara fabrikalarının olduğu bina tarihi bina statüsündedir ve Samsun'un değeridir. Bunun korunması gerekir. Bu alana çıkma olarak yada işgal anlamında bir yapı yapamazsınız. Kanunlar buna izin vermiyor. Ancak bir başı boşluk var. Meydanda adım adım yeniyor ve buna sessiz kalınıyor. Yine yerleşkede yer alan binanın yanına çelik konstrüksiyonlarla çatısı olan bir yapı yapılıyordu, bunu gündeme taşıdık. Çatı kısmını kaldırdılar ancak tuhaf bir çevirme alanı var orada. Bu yapının güzelliğini bozan işgallleri kaldırmak Samsun Valiliği, Büyükşehir Belediyesi ve ilgili kurumların görevidir.
Kamusal alanlara saygı duyulmalı. Orası meydan ve park olarak korunmalı. Bu konuda verilen mahkeme kararıda bunu destekliyor "ifadelerini kullandı.
SAMSUN'UN TARİHİ DEĞERİ
"Bulvar AVM'de Koruma Amaçlı İmar Planına aykırı yapılar yapılmamalıdır " uyarısı yapılan raporda şunlar kaydedildi; "Cumhuriyet Meydanı'nda bulunan Samsun Tekel Sigara Fabrikaları (Bugünki kullanım adı ile Bulvar AVM) dünya çapında bir kültürel mirastır. Cumhuriyet Meydanı'nda yer alan tarihi sigara fabrikası, 1883-1924 yılları arasında faaliyet gösteren 'Reji İdaresi' adlı şirket tarafından işletilmiş, o dönem Osmanlı topraklarında kurulmuş en işlevsel ve kapsamlı tütün fabrikasıdır. 1925’te devlet tarafından satın alınmış, çeşitli ilavelerle 1994 yılına kadar tütün fabrikası olarak işlev görmüştür. Ülkemizin ilk sigara üretim tesislerinden biri olan Samsun Tekel Tütün Fabrikası 1960'lı yıllara kadar kentin en önemli endüstri yapısı olma konumunu korumuştur. 1994 yılında boşaltılan yapı, 2010 yılına kadar boş kalmış, Samsun Büyükşehir Belediyesi tarafından 2010 yılında başlatılan dönüşüm projesiyle alışveriş merkezi hâline getirilmiş, Bulvar AVM ve Yaşam Merkezi adı altında tekrar kent yaşamında yeni bir işlevle yerini almıştır "denildi.
İLKE KARARI ÖRNEK VERİLDİ
Raporda Kültür Bakanlığı ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu ilke kararlarından örnekler verilerek şunlar kaydedildi;
Karar No. ve
Tarihi : 665 5.11.1999
"İLKE KARARI;KORUNMASI GEREKLİ TAŞINMAZ KÜLTÜR VE TABİAT VARLIKLARI İLE KORUMA ALANLARI VE SİT ALANLARI ÜZERİNE KONULACAK HERTÜRLÜ IŞIKLI VE IŞIKSIZ TABELALAR İLE ÇEVRESİNDE YAPILACAK DONANIMLAR
Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile koruma alanları ve sit alanları üzerine konulacak her türlü ışıklı ve ışıksız tabelalar ile çevresinde yapılacak donanımlara ilişkin 12.3.1999 gün ve 638 sayılı ilke kararı, uygulamada çıkan sorunlar ve mevzuatla çelişen hususlar gözönüne alınarak aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir. Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile koruma alanları ve her türlü sit alanlarında görüntü kirliliğine yol açan müdahalelerin ortadan kaldırılmasının esas olduğuna, Koruma Kurullarının bu hususu gözönüne alarak ilgili kurum ve kuruluşlar nezdinde girişimlerde bulunmasına ve önlemlerin alınmasına, 12.3.1999 gün ve 638 sayılı ilke kararının iptaline, karar verildi. “şeklinde ifade edilmiştir.
Zekeriya Fırat
