Sosyal Güvenlik Kurumu’nun yıpranma payı uygulamasında yaptığı yeni düzenleme, ağır ve riskli işlerde çalışanlar için erken emeklilik imkanını genişletti. Daha fazla meslek grubunu kapsayan uygulama, prim günlerine ek süre kazandırarak emeklilik yaşının öne çekilmesini sağlıyor.
Peki yıpranma payı nedir, kimler erken emeklilik hakkından yararlanabiliyor? SGK’nın kapsamı genişlettiği yıpranma payı uygulaması hangi meslekleri kapsıyor? İşte tüm ayrıntılar:
SGK, ağır ve riskli işlerde çalışanlara erken emeklilik imkânı sağlayan Fiili Hizmet Süresi Zammı (FHSZ), kamuoyunda bilinen adıyla “Yıpranma Payı” uygulamasının kapsamını 2026 yılı itibarıyla genişletti. Yapılan düzenleme ile birlikte, mevcut meslek gruplarına ek olarak çimento, alüminyum, dökümhane ve cam sanayisinde çalışanlar da erken emeklilik hakkından yararlanabilecek.
Bugüne kadar daha çok madenciler, polisler ve askerlerle anılan yıpranma payı uygulaması; sağlık çalışanlarından gazetecilere, itfaiyecilerden ağır sanayi işçilerine kadar pek çok meslek grubunu kapsayacak şekilde uygulanıyor.
Ağır ve riskli işlerde görev yapan çalışanlar, Fiili Hizmet Süresi Zammı sayesinde daha erken emeklilik hakkı elde edebiliyor. Bu sistemde, çalışılan süreye ek prim günleri tanımlanıyor ve biriken süreler emeklilik yaşından düşülüyor. Yıpranma payı kapsamındaki mesleklerde, normalde yılda 360 gün olan prim süresi, risk grubuna göre yılda 60, 90 ya da 180 gün artırılıyor.
Örneğin yılda 90 gün yıpranma payı bulunan bir işte 12 ay çalışan bir kişinin primi, SGK kayıtlarında 360 gün yerine 450 gün olarak işleniyor. Elde edilen bu ek sürelerin emeklilik yaş haddinden de düşürülebildiği, toplamda emeklilik yaşını 5 yıla kadar, çok ağır işlerde ise 8 yıla kadar erkene çekebildiği belirtiliyor.
Emeklilik planı yapan milyonlarca çalışan için prim gün sayısı ve yaş kriteri belirleyici olmaya devam ederken, bazı mesleklerin insan sağlığı üzerindeki yıpratıcı etkisi bu süreci daha da zorlaştırıyor. Devlet, bu dengeyi sağlamak amacıyla “Yıpranma Payı” sistemini hayata geçirmişti.
Yeni düzenlemelerle birlikte, teknolojik gelişmelerle ortaya çıkan yeni riskli iş kolları ve pandeminin ardından önemi daha net görülen sağlık sektörü çalışanları da sistem içinde daha güçlü şekilde yer alacak. Yıpranma payı kapsamındaki bir meslekte çalışanlar, 12 ay çalışsalar bile SGK tarafından 15 ay çalışmış kabul edilecek. Bu fark, çalışma hayatının sonunda emeklilik süresini ciddi ölçüde kısaltabiliyor.
Fiili Hizmet Süresi Zammı, ağır ve tehlikeli işlerde çalışanların her yıl için ilave prim günü kazanması anlamına geliyor. Normal şartlarda yılda 360 gün prim ödeyen bir çalışan, yıpranma payı kapsamında yer alıyorsa yaptığı işin risk düzeyine göre yılda 60, 90 ya da 180 gün ek prim elde ediyor. Bu ilave günler emeklilik yaşından düşülüyor ve birikime bağlı olarak emeklilik yaşı 55’e kadar gerileyebiliyor. Mevzuat, bu kapsamda en fazla 5 yıl, bazı çok ağır mesleklerde ise 8 yıl erken emekliliğe izin veriyor.