ÖZEL HABER | Samsun Termeliler Kültür ve Yardımlaşma Derneği (SAMTER) Başkanı Recep Ormancı, gazetemizi ziyaret ederek Genel Yayın Yönetmeni A. Yener Cabbar'a, Safa Temiz ve Hasan Topuz tarafından 1834 yılındaki Osmanlı arşivlerinden Türkçe'ye çevrilerek hazırlanan 'Terme Nüfus Defteri'ni hediye etti.
SAMTER Başkanı Recep Ormancı'nın kitabın baskısını kendisinin yaptırdığını söyledi. Ormancı, içinde oldukça ilginç detayların yer aldığı Terme Nüfus Defteri'nin serüvenini anlattı.
SAMTER Başkanı Recep Ormancı, Genel Yayın Yönetmenimiz A. Yener Cabbar'a 'Terme Nüfus Defteri'ni hediye etti.
KİTABI YAZABİLMEK İÇİN OSMANLICA ÖĞRENDİLER
Recep Ormancı, şöyle konuştu: "1834 tarihli nüfus defterleri ve 1642 tarihli avarız defterlerini inceleyen Safa Temiz ve Hasan Topuz bu serüvene Çarşamba tarihini merak ederek başladı. İstanbul Osmanlı arşivlerindeki Osmanlıca olarak yazılan 1834 tarihli ilk nüfus sayım defterinin dijital kopyasını temin ettikten sonra okumaya çalıştı ancak başarılı olamadı. 1 yıl boyunca Osmanlıca kursunda eğitim gördüler ve çeviriyi 1.5 yılın sonunda tamamladılar."
ARAŞTIRMALAR 2 YIL SÜRDÜ
Çevirisi yapılan kitabın bazı mahalle ve köylerin nüfusları zaman zaman yerel gazetelerde yayınladı. Çarşamba'dan ayrılan Terme ve Akçay kazaları bölümleri ile kitabın gövdesini oluştu. Nüfus defterindeki eski köy isimleri ve günümüzdeki adları, o dönemde yaşayan göçebe, muhacir, Rum ve Ermeni nüfus da çeşitli kaynaklardan araştılarak arşive eklendi. Tüm bilgiler 2 yıllık araştırma çalışmaları sonunda hazır hale geldi.
ÇEVİRİSİ YAPILAN İLK ÖRNEKLERDEN
Terme Nüfus Defteri ile birlikte hazırlanan Çarşamba Nüfus Defteri'nin ilk Osmanlı nüfus sayımının günümüz yazısına çevrilen ilk örneklerinden olup internette yayınlanan tek örnek olma özelliğine sahip olduğu bunun yanı sıra bilinen ilk çevirinin Trabzon Nüfus Kütüğü, (1834) ikincisinin Of Nüfus Defteri (1834), üçüncüsünün ise Ünye Nüfus Defteri olduğu belirtildi.
SAMTER BAŞKANI KİTAP HALİNE GETİRDİ
Atalarının adını öğrenmek ve nereden geldiğini merak edenler için oluşturulan arşiv niteliğindeki kitap, Samsun Termeliler Kültür ve Yardımlaşma Derneği (SAMTER) Başkanı Recep Ormancı'nın destekleriyle 2022 yılında basıldı.
Osmanlı Devleti'nde ilk genel nüfus sayımının 1831'de 2. Mahmud Dönemi'nde yapıldığı öğrenilirken, 1834-1845 yılları arasında yapılan sayıma göre ise erkek nüfusunun 8020 olduğu kaydedildi.
Kitapta, Osmanlı'da erkek nüfus sayımı ve ailelerin soy ağacı-yaş durumu ağırlıklı olarak yer alırken; Osmanlı dönemi takvimler, tapu defterleri, Terme tarihi, Terme'nin o dönemki köy isimleri, dönem muhtarları ve imamlarının isimleri de Terme tarihine ışık tutuyor.
SAYIMDA KADINLAR YOK
Kitapta ilginç detaylar yer alıyor. 1831 Osmanlı nüfus sayımı Rumeli ve Anadolu'da yapılırken, kadınlar ve orduya asker vermeyen bölgeler sayılmamıştır. 2,5 milyon Anadolu'da, 1,5 milyon Rumeli'de olmak üzere 4 milyon erkek nüfusuna sahip olduğu görülüyor.
Diğer yandan 1834 yılında nüfus sayımında Terme kazasının mahallesi bulunmamaktadır. Terme'nin bir bölümünde Fenk Köyü bulunuyor.
Canik Sancağı'na bağlı olan Terme'ye, Sivaslı, Kemahlı ve Ekrat göçmenleri hayvanlarını otlatmak için gçö ediyor. Aynı zamanda Çarlık Rusyasından Gürcü Göçü başlar ve 1864-1869 yılları arasında Terme'ye Kafkasyalı Çerkesler yerleşir.
SITMA HASTALIĞI SARAR
1892 yılında sıtma hastalığından dolayı ölümler çoğalır. 1860 sonrası Terme'ye yerleşen Türkler ve Kafkas göçmenleri hayatını kaybeder. 1895 yılında ise kuraklık nedeniyle kıtlık başlar. Birinci Dünya Savaşı'nda da Terme, Ruslar tarafından bombalanır.
Billur Çetinkaya
