Yurt dışı e-ticaret sitelerinden yapılan alışverişlerde son dönemde ardı ardına uygulanan sıkı gümrük politikalarının ardından ezber bozacak yeni bir hukuki gelişme yaşandı. Kamu Denetçiliği Kurumu (KDK); Temu, AliExpress ve Amazon gibi küresel platformlardan yapılan düşük bedelli ve ticari nitelik taşımayan bireysel siparişlerdeki gümrük ve vergi uygulamalarının esnetilmesi yönünde Ticaret Bakanlığı’na resmi bir tavsiye kararı verdi.
Söz konusu karar, yurt dışından kendi imkanlarıyla elektronik parça temin etmeye çalışan bir vatandaşın hak arama başvurusu üzerine alındı. Yapılan incelemelerde, özellikle sensör, entegre, switch modülü, PCB kartı ve çip gibi teknik malzemelerin gümrük duvarları nedeniyle ülkeye girişinin zorlaşmasının; meslek lisesi öğrencilerini, Ar-Ge projesi yürüten gençleri ve teknolojik üretim yapmaya çalışan yerli yazılımcıları/üreticileri doğrudan ve olumsuz etkilediği saptandı.
30 EURO DÜZENLEMESİNİN ARDINDAN SÜREÇ SIKINTIYA GİRDİ
Türkiye'de hızlı kargo ve posta yoluyla yurt dışından getirilen ürünlerde uygulanan muafiyet ve kolaylıklar son dönemde kademeli olarak daraltılmıştı. Geçmiş dönemde 150 eurodan 30 euroya düşürülen gümrük tescil sınırı, 2026 yılının hemen başında yürürlüğe giren radikal bir mevzuat değişikliğiyle tamamen ortadan kaldırılmıştı.
Bu durum, ürünün faturası 3-5 euro gibi çok düşük meblağlar olsa dahi, gümrük müşavirliği, ek beyan süreçleri, ardiye ücretleri ve hızlı kargo şirketlerinin ekstra hizmet bedelleri gibi öngörülemeyen maliyetleri tüketicinin sırtına yükledi. Özellikle gençlerin ve mikro girişimcilerin sipariş öncesinde toplamda ne kadar ödeme yapacaklarını net olarak bilememeleri, dış ticarette büyük bir belirsizlik ortamı doğurdu.
KDK: "TÜKETİCİ TOPLAM MALİYETİ ÖNCEDEN BİLMELİ"
Mevcut şikayet dosyasını hakkaniyet ve tüketici hukuku ilkeleri çerçevesinde inceleyen KDK, mevcut katı gümrük prosedürlerinin ticari olmayan bireysel paketlerde "basitleştirilmiş gümrük süreci" imkanını ciddi şekilde sınırlandırdığına hükmetti. Kurum tarafından Ticaret Bakanlığı'na iletilen kararda, vatandaşların ürün bedeli dışında karşılaşabileceği vergi, uygunluk denetimi ve lojistik masrafları henüz sipariş aşamasındayken şeffaf bir şekilde görebilmesinin yasal bir gereklilik olduğu aktarıldı.
TEKNİK VE EĞİTİM AMAÇLI SİPARİŞLERE AYRICALIK TALEBİ
Hazırlanan tavsiye raporunda, eğitim ve teknoloji odaklı projelerin aksamaması adına teknik materyallere ayrı bir parantez açıldı. Bakanlığın mevcut rehberlerinde bu tür araştırma-geliştirme ürünleri "model eşya" statüsünde kabul edilse de burada uygulanan aylık en fazla 5 gönderi ve her gönderi için uygulanan sınırların, inovasyon yapan kesim için yetersiz kaldığı KDK raporunda açıkça vurgulandı.
TEMU TÜRKİYE'DE MODEL DEĞİŞİKLİĞİNE GİTMİŞTİ
Mevzuattaki bu sert dönüşüm, global devlerin Türkiye pazarındaki stratejilerini de kökten değiştirmişti. Hatırlanacağı üzere dev e-ticaret platformu Temu, gümrük süreçlerindeki tıkanıklıklar ve ek maliyetler sonrası Türkiye'ye doğrudan yurt dışı gönderim kanalını kapatmış; operasyonlarını tamamen yerel depo ve yerli ithalatçı faturası kesen ara model üzerinden yürütmeye başlamıştı. AliExpress gibi platformlarda ise teknik parça tedariki kullanıcılar için adeta bir maliyet çıkmazına dönüşmüştü.
KDK'nın bu yapıcı ve bağlayıcı olmasa da yol gösterici nitelikteki tavsiye kararının ardından, gözler tamamen Ticaret Bakanlığı'nın atacağı adımlara çevrildi. Ekonomi yönetiminin özellikle Ar-Ge, öğrenci projeleri ve eğitim amaçlı mikro ithalat süreçleri için gümrükte yeni bir esneklik tanıyıp tanımayacağı merakla bekleniyor.
Kaynak: Doğukan Sırgancı
