Karadeniz'in önemli liman kentlerinden Samsun, tarih boyunca farklı medeniyetlerin hakimiyetinde kaldı ve farklı adlarla anıldı. Antik kaynaklarda Amisos adıyla bilinen şehir, Türklerin bölgeye hakim olmasıyla Samsun adıyla anılmaya başladı.
Bugün Samsun olarak bildiğimiz şehrin geçmişi antik çağlara kadar uzanıyor. Şehrin antik dönemlerdeki en bilinen adı Amisos olsa da, resmi tarih kaynaklarında Samsun adının doğrudan Amisos'un basit bir çevirisi olmadığı, zaman içerisinde farklı biçimlerden geçerek bugünkü halini aldığı belirtiliyor.
Kültür ve Turizm Bakanlığının Samsun tarihçesine göre şehrin bilinen eski adlarından biri Amisos. Ancak Bakanlık, Amisos kelimesinin kökeninin Yunancadan ziyade Yunan öncesi Anadolu dönemine dayanmasının daha güçlü bir ihtimal olduğunu aktarıyor.
AMİSOS NE ANLAMA GELİYOR?
Samsun İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün aktardığı bilgilere göre, adın Yunanca kökenli olduğu yönündeki görüşün yanında, kelimenin Yunan öncesi Anadolu kökenli olabileceği görüşü de bulunuyor.
Bazı tarih araştırmalarında ise Amisos'un bölgeye gelen Yunanlılar tarafından verilen yeni bir isimden ziyade, daha eski bir Anadolu yerleşim adının devamı olabileceği belirtiliyor.
AMİSOS NASIL BİR ŞEHİRDİ?
Samsun'un antik yerleşimi, Karadeniz kıyısında önemli bir liman konumundaydı. Samsun İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Miletoslu tüccarların MÖ 7. yüzyılda bölgede koloni kurmasıyla Amisos'un liman kenti olarak önem kazandığını belirtiyor.
Şehrin konumu, Kızılırmak ve Yeşilırmak arasındaki bölgeye ve Anadolu'nun iç kesimlerine ulaşım açısından önemli bir avantaj sağladı. Bu durum Amisos'un ticaret merkezi olarak gelişmesinde etkili oldu.
Amisos daha sonra Persler, Makedonyalılar, Pontus Krallığı, Roma ve Bizans gibi farklı siyasi güçlerin hakimiyetine girdi. Roma döneminde ticari önemini koruyan kent, Bizans döneminde de önemli merkezlerden biri olmayı sürdürdü.
AMİSOS'TAN SAMSUN'A GEÇİŞ
Şehrin bugünkü adının ortaya çıkışı, Türklerin bölgeye hakim olduğu dönemle ilişkilendiriliyor.
Samsun İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün verdiği bilgilere göre 12. ve 13. yüzyıl Türk kaynaklarında "Samsun", aynı dönem Batı kaynaklarında ise "Sampson" adına rastlanır. Her iki ismin de Amisos adından zaman içerisinde türediği kabul ediliyor.
Bu dönemde önemli bir ayrıntı da şehirde iki ayrı yerleşimin bulunmasıydı. Anadolu Selçukluları, eski Amisos yerleşiminin yakınında Müslüman Samsun olarak anılan yeni bir yerleşim oluşturdu. Eski yerleşim ise daha sonraki kaynaklarda Kara Samsun adıyla anıldı. Hala da Kara Samsun olarak şehirde yaşayan vatandaşlar tarafından anılıyor.
Böylece Amisos adı zamanla günlük kullanımda geride kalırken, Türklerin kurduğu yerleşimle birlikte Samsun adı öne çıktı.
OSMANLI DÖNEMİNDE DE SAMSUN ADI KULLANILDI
Samsun adı yalnızca Selçuklu döneminde kalmadı. Osmanlı kaynaklarında da şehrin Samsun olarak anıldığı görülüyor.
Ancak idari yapılanmada şehrin bağlı olduğu bölge Canik Sancağı adıyla ifade ediliyordu. Yani Samsun şehir adı olarak kullanılırken Canik, daha geniş idari bölgenin adı olarak öne çıkıyordu.
Osmanlı döneminin ilerleyen yıllarında Samsun, Karadeniz ticaretindeki konumunu güçlendirdi. Limanı ve Anadolu'nun iç kesimlerine açılan yolları sayesinde bölgenin önemli ticaret merkezlerinden biri haline geldi.
CUMHURİYET DÖNEMİNDE SAMSUN ADI KALICI HALE GELDİ
Cumhuriyet dönemindeki idari düzenlemelerle Samsun vilayet haline getirildi ve şehir Samsun adıyla günümüze kadar geldi.
Bu nedenle "Samsun'un eski adı Amisos'tu" ifadesi tarihsel açıdan eksik bir anlatım oluyor. Amisos, kentin antik dönemlerdeki önemli adlarından biri. Bugünkü Samsun adı ise Türk hakimiyeti döneminde ortaya çıkan ve yüzyıllar içerisinde yerleşen bir isim.
Bu nedenle bugün Samsun'da antik Amisos'un izleri ile Türk ve Osmanlı dönemlerinden kalan şehir tarihi aynı coğrafyada iç içe bulunuyor.
Kaynak: Tuğçe Gevşek
