Kültür / Sanat / Eğlence

GTA gerçek hayatta suçu artırıyor mu? 20 yıllık bilimsel araştırmalar şaşırttı

GTA 6'nın çıkışıyla oyunların şiddet ve suç üzerindeki etkisi yeniden tartışılıyor. 20 yıllık bilimsel araştırmalar saldırganlık ve empati konusunda ne söylüyor?

5 dk okuma
GTA gerçek hayatta suçu artırıyor mu? 20 yıllık bilimsel araştırmalar şaşırttı
Paylaş

Dünyanın en çok konuşulan video oyunları arasında yer alan Grand Theft Auto serisinin yeni oyunuGTA 6, 19 Kasım 2026 tarihinde piyasaya sürüldü. Oyunun çıkışıyla birlikte şiddet içerikli video oyunlarının gerçek hayattaki davranışları etkileyip etkilemediği yeniden tartışılmaya başlandı. Psikoloji, sinirbilim ve kriminoloji alanlarında son 20 yılda gerçekleştirilen araştırmalar, GTA'nın insan davranışları üzerindeki etkilerine ilişkin farklı bulgular ortaya koydu. Bazı deneylerde oyun sonrasında kısa süreli öfke artışı ve riskli davranışlara yatkınlık gözlemlenirken, uzun süreli çalışmalarda kalıcı saldırganlık veya empati kaybına yönelik belirgin sonuçlar elde edilemedi.

GTA gerçek hayatta suçu artırıyor mu? 20 yıllık bilimsel araştırmalar şaşırttı

GTA OYNAYANLAR DAHA MI SALDIRGAN OLUYOR?

GTA'nın insan davranışları üzerindeki etkisini inceleyen çalışmalardan biri, 2016 yılında yayımlandı. Araştırmaya katılan 194 üniversite öğrencisine GTA 4 oyunu 15 dakika boyunca oynatıldı. Katılımcıların bir bölümünden oyundaki karakterlere şiddet uygulamaları, diğer bölümünden ise oyun içerisinde bowling oynamaları istendi.

Deneyin ardından şiddet içeren bölümleri oynayan öğrencilerin daha yüksek öfke düzeyleri bildirdiği belirlendi. Özellikle üç boyutlu ekranlarda oynayan katılımcılarda öfke artışının daha belirgin olduğu görüldü. Araştırmacılar, üç boyutlu görüntülerin oyuncuların kendilerini sanal dünyanın içerisinde hissetmelerini kolaylaştırdığını ve bunun duygusal tepkileri artırabildiğini değerlendirdi.

Bununla birlikte araştırma, oyun sonrasında ölçülen kısa süreli öfkenin kalıcı saldırganlığa veya gerçek hayatta suç işlemeye dönüştüğünü ortaya koymadı.

GTA gerçek hayatta suçu artırıyor mu? 20 yıllık bilimsel araştırmalar şaşırttı

İKİ AY BOYUNCA GTA 5 OYNAYANLAR İNCELENDİ

Almanya'da 2019 yılında yayımlanan bir araştırmada, şiddet içerikli oyunların uzun vadeli psikolojik etkileri incelendi. Araştırmaya katılan 77 yetişkin üç gruba ayrıldı. İlk gruptakiler iki ay boyunca GTA 5 oynarken ikinci gruptakiler şiddet içermeyen The Sims 3 oyununu oynadı. Üçüncü gruptakiler ise herhangi bir oyun oynamadı. Araştırmacılar, katılımcıların saldırganlık, empati, dürtüsellik, ruh sağlığı ve sosyal becerilerini farklı ölçümlerle değerlendirdi. İki aylık deneyin ardından GTA 5 oynayan grupta diğer katılımcılara kıyasla anlamlı ve kalıcı bir olumsuz değişim saptanmadı.

Araştırmada, şiddet içerikli oyunların yetişkinlerde uzun süreli saldırganlık artışına neden olduğu görüşünü destekleyen güçlü bulgular elde edilemediği belirtildi.

GTA gerçek hayatta suçu artırıyor mu? 20 yıllık bilimsel araştırmalar şaşırttı

GTA 5'TE BİNLERCE KARAKTER ÖLDÜRDÜLER

2023 yılında yayımlanan başka bir araştırmada, GTA 5'in empati üzerindeki etkileri sinirbilim yöntemleriyle incelendi. Çalışmaya, daha önce şiddet içerikli oyun deneyimi bulunmayan 89 genç erkek katıldı. Katılımcıların bir bölümünden iki hafta boyunca GTA 5'te mümkün olduğunca fazla sanal karakter öldürmeleri istendi.

Şiddet içerikli bölümleri oynayan katılımcılar, deney süresince kişi başına ortalama 2 bin 845 sanal karakter öldürdü. Diğer gruptaki katılımcılar ise aynı oyunda fotoğraf çekme görevleri gerçekleştirdi. Deney öncesinde ve sonrasında katılımcıların beyin faaliyetleri ile başkalarının acı çekmesine verdikleri tepkiler incelendi. Sonuçlarda şiddet içerikli oyunu oynayan kişilerde belirgin bir empati kaybı veya şiddet görüntülerine karşı duygusal duyarsızlaşma tespit edilmedi.

Ancak araştırmacılar, çalışmanın sınırlı katılımcı grubuyla ve belirli bir oyun süresiyle gerçekleştirildiğini, sonuçların tüm oyunculara genellenemeyeceğini belirtti.

GTA gerçek hayatta suçu artırıyor mu? 20 yıllık bilimsel araştırmalar şaşırttı

GTA OYNAYAN ÖĞRENCİLER DAHA FAZLA HİLE YAPTI

İtalya'da 172 lise öğrencisiyle gerçekleştirilen 2014 tarihli deneyde ise GTA'nın öz denetim ve davranışlar üzerindeki etkisi araştırıldı. Öğrencilerin bir bölümüne GTA 3 ve GTA: San Andreas oynatılırken diğer katılımcılar şiddet içermeyen oyunlarla vakit geçirdi. Deney sırasında oyuncuların şeker tüketimleri ve ödül kazanmak amacıyla kuralları ihlal etme eğilimleri ölçüldü. GTA oynayan öğrencilerin diğer gruba göre daha fazla şeker tükettiği ve ödül elde etmek amacıyla daha fazla hile yaptığı belirlendi.

Bu farklılığın, zararlı davranışları haklı görme eğilimi yüksek olan öğrencilerde daha belirgin olduğu tespit edildi. Araştırmanın sonuçları, kısa süreli oyun deneyiminin bazı davranışları etkileyebileceğini gösterirken, bu etkilerin her katılımcıda aynı şekilde ortaya çıkmadığına işaret etti.

GTA VE TEHLİKELİ ARAÇ KULLANMA ARASINDA İLİŞKİ BULUNDU

ABD'de binlerce gencin dört yıl boyunca takip edildiği araştırmada, yetişkinlere yönelik ve riskli davranışları özendiren video oyunlarının sürüş alışkanlıklarıyla ilişkisi incelendi. GTA'nın da aralarında bulunduğu bu tür oyunları oynayan gençlerin ilerleyen yıllarda daha fazla hız yapma, trafikte riskli manevralar gerçekleştirme ve tehlikeli sürüş davranışları bildirdiği görüldü. Araştırmada, söz konusu oyunları oynayan gençlerin bazı risk alma davranışlarına daha yatkın olabileceği değerlendirildi.

Ancak araştırmacılar, gözlemlenen ilişkinin oyunların doğrudan tehlikeli araç kullanımına neden olduğunu kanıtlamadığını vurguladı. Gençlerin kişilik özellikleri, sosyal çevreleri ve mevcut davranış eğilimlerinin de sonuçlar üzerinde etkili olabileceğine dikkat çekildi.

GTA gerçek hayatta suçu artırıyor mu? 20 yıllık bilimsel araştırmalar şaşırttı

GTA 5'İN ÇIKIŞINDAN SONRA SUÇLAR AZALDI MI?

Hollanda'da 2017 yılında yayımlanan araştırmada, GTA 5'in piyasaya sürülmesi ile gerçek hayattaki suç oranları arasındaki ilişki incelendi.

Araştırmacılar, 12-25 yaş aralığındaki erkeklere ait 419 binden fazla kayıtlı suç verisini analiz ederek oyunun Eylül 2013'teki çıkışının ardından yaşanan değişimleri değerlendirdi. Çalışmada, GTA 5'in piyasaya sürüldüğü dönemde kayıtlı suç sayısındaki küçük bir düşüş ile oyunun çıkışı arasında istatistiksel ilişki bulundu.

Araştırmacılar, gençlerin zamanlarının daha büyük bölümünü evde oyun oynayarak geçirmesinin sokaktaki bazı suç fırsatlarını geçici olarak azaltabileceği ihtimali üzerinde durdu. Bununla birlikte araştırmanın sonuçları, GTA 5'in suç oranlarını doğrudan düşürdüğünü kanıtlamıyor. Suç oranlarındaki değişimlerin farklı toplumsal, ekonomik ve bireysel etkenlerle de bağlantılı olabileceği belirtiliyor.

GTA'DA HER OYUNCU ŞİDDETİ TERCİH ETMİYOR

2018 yılında gerçekleştirilen bir başka araştırmada, 15 oyuncunun GTA 5 içerisindeki davranışları gözlemlendi. Araştırmacılar, oyunun suç ve şiddet unsurları içermesine rağmen katılımcıların yalnızca şiddet içeren etkinliklere yönelmediğini tespit etti. Oyuncuların bir bölümünün trafik kurallarına uyduğu, araçlarını düzenlediği, alışveriş yaptığı ve taksicilik gibi oyun içi faaliyetlerle ilgilendiği görüldü. Araştırma, aynı oyun içerisinde farklı kişilerin farklı davranışlar sergileyebildiğini ve oyuncuların sanal ortamda mutlaka şiddeti tercih etmediğini ortaya koydu.

20 YILLIK ARAŞTIRMALAR NE GÖSTERİYOR?

GTA ve benzeri video oyunları üzerine gerçekleştirilen çalışmalar, şiddet içerikli oyunların insan davranışları üzerindeki etkilerinin tek bir sonuçla açıklanamayacağını gösteriyor.

Kısa süreli deneylerde öfke artışı, dürtüsel davranışlar ve bazı risk alma eğilimleri gözlemlenmesine rağmen uzun süreli kontrollü araştırmalar, yetişkinlerde kalıcı saldırganlık veya empati kaybına ilişkin güçlü kanıt sunmuyor.

Bununla birlikte özellikle çocuklar, ergenler, hassas gruplar ve çok uzun süre oyun oynayan kişiler üzerindeki etkilerin daha kapsamlı araştırılması gerektiği belirtiliyor.

Araştırmacılar, oyun içeriklerinin etkilerini değerlendirirken kişilik özellikleri, aile ortamı, sosyal ilişkiler ve oyun oynama süresi gibi değişkenlerin birlikte ele alınmasının önemine dikkat çekiyor.

19 Kasım'da piyasaya çıkan GTA 6'nın uzun vadeli davranışsal etkilerine ilişkin doğrudan araştırmalar ise henüz bulunmuyor. Yeni oyunla ilgili değerlendirmeler, şimdilik büyük ölçüde serinin önceki yapımları üzerinden gerçekleştirilen bilimsel çalışmaların sonuçlarına dayanıyor.

KaynakHÜSNÜ CAN ARMUTÇU

Yorumlar (0)

Yorumlar editör onayından sonra yayınlanır.

Bu içerik için henüz onaylanmış yorum yok.