Polonya'da Anayasa Mahkemesi krizi büyüyor: 11 yıllık kavga yeniden alevlendi

Polonya'da Anayasa Mahkemesi Başkanı Bogdan Swieczkowski ve yardımcısı Bartlomiej Sochanski'nin görevden uzaklaştırıldığının duyurulmasıyla başlayan kriz, mahkeme binası önündeki polis ablukası ve siyasi gerilimle büyüdü. Krizin temelinde 2015 yılında başlayan yargıç atamaları tartışması bulunuyor.

Polonya'da Başbakan Donald Tusk hükümeti ile Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki arasındaki yargı gerilimi, Anayasa Mahkemesi üzerinden yeni bir krize dönüştü. Mahkeme Başkanı Bogdan Swieczkowski'nin görevden uzaklaştırıldığı yönündeki kararın ardından mahkeme binası çevresinde polis önlemleri artırıldı. Nawrocki ise Senegal ziyaretini yarıda keserek Polonya'ya döndü. Yaşanan gerilimin, 2015'te başlayan ve Anayasa Mahkemesi'nin yapısını tartışmalı hale getiren yargıç atamaları krizine dayandığı belirtildi.

KRİZİN TEMELİ 2015'E UZANIYOR

Ekim 2015'te görev süreleri dolmak üzere olan yargıçların yerine Sejm tarafından 5 Anayasa Mahkemesi yargıcı seçildi. Dönemin Cumhurbaşkanı Andrzej Duda, seçilen yargıçların yeminini kabul etmedi. Seçimi kazanan Hukuk ve Adalet Partisi'nin (PiS) ise boş olduğu gerekçesiyle yeni yargıçlar seçmesiyle tartışma derinleşti.

Anayasa Mahkemesi, 3 Aralık 2015'te verdiği kararla önceki Meclis tarafından seçilen 5 yargıçtan yalnızca 2'sinin seçiminin dayandığı hükmü anayasaya aykırı buldu. Sonraki süreçte emekliye ayrılan yargıçların yerine yapılan atamalarla mahkemedeki koltukların önemli bölümü PiS'e yakın isimlerle dolduruldu.

Bu sürecin ardından PiS döneminde seçilen Julia Przylebska, cumhurbaşkanı tarafından Anayasa Mahkemesi başkanlığına getirildi.

AVRUPA MAHKEMELERİ DE DEVREYE GİRDİ

Polonya'daki yargıç atamalarına ilişkin tartışma Avrupa'daki mahkemelere de taşındı. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, 7 Mayıs 2021'de verdiği Xero Flor kararında 2015 yılındaki yargıç seçiminin usulsüz olduğuna hükmetti.

Polonya Anayasa Mahkemesi ise aynı yıl AİHM'in değerlendirmesinin Polonya Anayasası ile çeliştiğine karar verdi.

Polonya Yüksek İdare Mahkemesi 2022'deki kararında, Anayasa Mahkemesi'nde anayasaya aykırı şekilde atanmış yargıçların bulunduğunu tespit etti. Avrupa Birliği Adalet Divanı da Aralık 2025'te verdiği kararda, mahkemenin bazı yargıçları ile başkanının atanmasındaki ciddi usulsüzlüklerin kurumun bağımsızlığı ve tarafsızlığını zedelediğine hükmetti.

TUSK HÜKÜMETİ İLE NAWROCKİ KARŞI KARŞIYA

Donald Tusk liderliğindeki Avrupa yanlısı hükümet, 2023'te yargının bağımsızlığını yeniden tesis etme vaadiyle iktidara geldi. Ancak 2025'te cumhurbaşkanı seçilen PiS'e yakın Karol Nawrocki, hükümetin yargıya ilişkin bazı düzenleme girişimlerini engelledi.

Anayasa Mahkemesi Başkanı Bogdan Swieczkowski de PiS hükümeti döneminde, Şubat 2022'de mahkeme üyeliğine seçildi. Swieczkowski, Aralık 2024'te dönemin Cumhurbaşkanı Andrzej Duda tarafından mahkeme başkanlığına atandı. Daha önce PiS hükümetinde Adalet Bakan Yardımcılığı görevinde bulunan Swieczkowski'nin konumu, mevcut siyasi tartışmanın önemli başlıklarından biri oldu.

MART AYINDA YENİ YARGIÇ KRİZİ ÇIKTI

Sejm, 13 Mart 2026'da 15 üyeli Anayasa Mahkemesi için 6 yeni yargıç seçti. Ancak Cumhurbaşkanı Nawrocki, seçim sürecinde usulsüzlük bulunduğunu savunarak aralarında Anna Korwin-Piotrowska'nın da bulunduğu yargıçların yeminini kabul etmedi.

Swieczkowski de yargıçların Cumhurbaşkanı huzurunda yemin etmeden görevlerine başlayamayacağını savunarak bu isimleri mahkemeye kabul etmedi.

Yeminlerini noter huzurunda gerçekleştiren bazı yargıçlar daha sonra mahkeme binasına gitse de girişte polis önlemleri ve protestolarla karşılaştı. Anayasa Mahkemesi ise Cumhurbaşkanının Meclis tarafından seçilen yargıçlara yemin ettirme zorunluluğu bulunmadığına karar verdi.

AİHM de mayıs ayında verdiği ara kararla 4 yargıcın göreve başlamasına izin verilmesini istedi.

MAHKEME BAŞKANININ GÖREVİ ASKIYA ALINDI

Kriz eylül ayında yeni bir boyut kazandı. Sejm, Tusk'ın yakın çalışma arkadaşı Maciej Berek'i Anayasa Mahkemesi'ne seçti. Bu karar Cumhurbaşkanı Nawrocki tarafından eleştirildi.

Gerilimin devam ettiği süreçte Anayasa Mahkemesi internet sitesinde, Swieczkowski ile Başkan Yardımcısı Bartlomiej Sochanski'nin görevlerinin 1 ay süreyle askıya alındığı duyuruldu. Kararı, mevcut Sejm tarafından seçilen yargıçlardan Anna Korwin-Piotrowska'nın verdiği belirtildi.

Adalet Bakanı ve Başsavcı Waldemar Zurek de iki ismin yargı dokunulmazlığının kaldırılması için mahkemeye başvuruda bulundu.

MAHKEME ÖNÜNDE GÖSTERİ VE POLİS ABLUKASI

Kararın ardından PiS Genel Başkanı Jaroslaw Kaczynski, eski Başbakan Mateusz Morawiecki ve eski Anayasa Mahkemesi Başkanı Julia Przylebska'nın da aralarında bulunduğu çok sayıda kişi mahkeme binası önünde toplandı.

Polis, yargıçların ve personelin güvenliğine yönelik tehdit bulunduğu gerekçesiyle bölgede önlem aldı. Çitlere tırmandığı belirtilen 3 kişi gözaltına alınırken polise çeşitli cisimlerin atıldığı bildirildi.

Swieczkowski'ye bağlı mahkeme yönetimi ise görevden uzaklaştırma kararını tanımadı. Mahkeme yönetimi, internet sitesinin hukuka aykırı biçimde ele geçirildiğini ve Korwin-Piotrowska'nın mahkemenin yargıcı olmadığını savundu.

Mahkemenin resmi sosyal medya hesabından yapılan açıklamada yaşananlar "darbe" olarak nitelendirildi.

NAWROCKİ SENEGAL ZİYARETİNİ YARIDA KESTİ

Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, yaşanan gelişmeler üzerine Senegal ziyaretini yarıda keserek Polonya'ya dönme kararı aldı.

Nawrocki, "Böyle bir zamanda Cumhurbaşkanının Polonya'da olması gerekiyor. Senegal'e uçuşumu yarıda kesiyorum. Geri dönüyorum." ifadelerini kullandı.

Polonya'ya dönen Nawrocki, Cumhurbaşkanlığı Sarayı'nda Swieczkowski ve Yüksek Mahkeme Birinci Başkanı Zbigniew Kapinski ile görüştü.

CUMHURBAŞKANI İLE YARGIÇ ARASINDA GERGİNLİK

Nawrocki daha sonra Kapinski ile birlikte Anayasa Mahkemesi binasına geldi. Girişte Anna Korwin-Piotrowska tarafından durdurulan Nawrocki ile yargıç arasında kısa süreli fiziksel gerilim yaşandı.

Görüntülere göre Nawrocki, "Lütfen çekilin" derken Korwin-Piotrowska Cumhurbaşkanının içeri giremeyeceğini söyledi. Kısa süren itişmenin ardından Nawrocki binaya girdi.

Taraflar yaşanan fiziksel müdahale konusunda birbirini suçladı. Korwin-Piotrowska'nın ise Cumhurbaşkanını, görevden uzaklaştırılan iki isim olmadan mahkemeye gelmesi şartıyla davet ettiği öğrenildi.

TUSK: "BAŞKA BİR YOL YOK"

Başbakan Donald Tusk, yaşanan krize ilişkin açıklamasında hükümetinin tutumunu savundu.

Tusk, "Hukukun üstünlüğünü yeniden tesis etmek bizim görevimizdir. PiS iktidarının yıllarca süren hukuksuzluğunun ardından bu zor, zaman zaman sancılı bir süreçtir ve kararlı adımlar atılmasını gerektirir. Başka bir yol yok." değerlendirmesinde bulundu.

Polonya'daki siyasi ve hukuki krizin, Anayasa Mahkemesi'nin çalışmalarını da fiilen durma noktasına getirdiği belirtildi. Meclis tarafından seçilen yeni yargıçların 3 Kasım'da mahkemenin Genel Kurulunu, ağırlıklı olarak bütçeyi görüşmek üzere toplamayı planladığı bildirildi.