Milyem, has karşılığı, dara, fire ve makas: kuyumcu hesabının beş temel kavramı

Milyem nedir, ayardan farkı ne?

Milyem, altının saflığının binde cinsinden ifadesidir. 22 ayar için 916, 18 ayar için 750, 14 ayar için 585 olur. Ayar ile milyem aynı bilgiyi iki farklı birimle söyler: ayar 24’lük ölçekte, milyem 1000’lik ölçektedir. Türk kuyumculuğunda takı ve ziynet ürünlerinin büyük bölümü 22 ayar üretilir.

Günlük kuyumculuk dilinde milyem kelimesinin ikinci bir kullanımı daha vardır: işletmenin alış ve satışta uyguladığı katsayı. İşletmenin uyguladığı milyem katsayısı işçilik ve kâr payını içerebildiği için saflık değerinden farklı olabilir. İki anlamın karıştırılması, kayıt hatalarının sık görülen kaynağıdır.

Ayar	Milyem	10 gram ürünün has karşılığı
24 ayar	1000	10,00 gram
22 ayar	916	9,16 gram
18 ayar	750	7,50 gram
14 ayar	585	5,85 gram
8 ayar	333	3,33 gram

Has karşılığı nasıl hesaplanır?

Has karşılığı, ürünün ağırlığının saflık oranıyla çarpılmasıyla bulunur. On gram 22 ayar bir bilezik 0,916 oranıyla çarpıldığında 9,16 gram has karşılığı verir. Has karşılığı, farklı ayarlardaki ürünleri ortak bir paydada toplamayı sağlar ve envanterin tek bir sayıyla okunmasını mümkün kılar.

Envanter raporunda ham gram ve has karşılığı ayrı sütunlarda gösterilir. Aynı ekranda toplam gram, has karşılığı ve güncel TL değeri birlikte okunabilir; fiyat değiştiğinde stok değeri anında güncellenir.

Milyem ve has karşılığı: 10 gram ürün ayarına göre 3,33 ile 10,00 gram arasında saf altın eder.

İşçilik has değere eklenir mi?

Eklenmez. İşçilik maliyete eklenen ama has karşılığına dâhil olmayan bir bileşendir. Bir ürünün has değeri işçilikten etkilenmez; işçilik yalnızca satış fiyatının içinde yer alır. İşçilik has değere karıştırılırsa, işletmenin elindeki altın miktarı olduğundan büyük görünür ve sayım farkının kaynağı anlaşılamaz.

İşçilik gram başına tutar olarak veya yüzde olarak uygulanabilir. Ürün grupları için ayrı oran tanımlanabilir: bilezik, yüzük, kolye, set, alyans, künye ve hurda ayrı gruplardır.

Dara ile fire arasındaki fark nedir?

Dara, tartım anında ürüne ait olmayan ağırlıktır: kutu, taş veya zincir kilidi gibi. Fire ise eritme, döküm veya işleme sırasında oluşan gerçek ağırlık kaybıdır. Dara tartıdan doğrudan düşülür; fire ise üretim sürecinde ortaya çıkar ve oran olarak tanımlanır.

Fire oranı kayıtlara yansıtılmazsa kâğıt üzerindeki stok ile fiili stok arasında zamanla büyüyen bir fark oluşur. Bu nedenle hurda girişlerinde tanımlı fire oranının otomatik düşülmesi önerilir.

Dara tartım anında oluşur ve tartıdan düşülür; fire üretim sırasında oluşan gerçek ağırlık kaybıdır.

Makas nedir, tezgâhta kaç olur?

Makas, alış ile satış fiyatı arasındaki farktır. Bu farkın içinde hem işletmenin kazancı hem de fiyat dalgalanmasına karşı ayırdığı pay bulunur. Sektörde geçerli tek bir oran yoktur: işletmenin gider yapısı, piyasanın o günkü hareketliliği ve ürün grubu oranı değiştirir.

Tezgâhta ölçülen ortalama makas oranı Ağustos 2026’da yüzde 1,84 oldu. Bu oran, 291 işletmeden derlenen 6.757 fiyat ölçümüne dayanan günlük medyan alış ve satış fiyatlarından hesaplandı; borsa, banka veya haber sitesi verisi değil, doğrudan tezgâh fiyatını yansıtıyor.

Günlük değerlere bakıldığında Ağustos 2026 içindeki en dar gün yüzde 1,62 (13 Ağustos), en geniş gün yüzde 2,27 (26 Ağustos) ölçüldü. Bu uçlar günlük medyanlara aittir; tek tek işletmelerin uyguladığı oranları göstermez.

Tezgâhta ölçülen aylık ortalama alış-satış makası Mayıs-Ağustos 2026 arasında yüzde 1,72 ile 1,98 bandında seyretti.

Dönem	Aylık ortalama makas	İşletme sayısı	Ay içi fiyat değişimi
Mayıs 2026	%1,98	30	+%1,01
Haziran 2026	%1,80	36	−%9,04
Temmuz 2026	%1,72	117	+%2,14
Ağustos 2026	%1,84	291	+%10,95

Örneklem aylar arasında 30 işletmeden 291’e çıktığı için bu dört değer birebir karşılaştırılabilir bir seri oluşturmaz.

Makas ve fiyat verileri nasıl hesaplanıyor?

Günlük fiyat değerleri aritmetik ortalama değil medyandır. Makas oranı ise bu günlük medyan fiyatlardan hesaplanan ay ortalamasıdır. Raporda hiçbir işletmenin adı, kimliği, konumu veya bireysel fiyatı yer almaz.

Aykırı değerler üç kurala göre elenir: 22 ayar alış fiyatı 1.000–20.000 TL bandı dışında kalan, satış fiyatı alış fiyatının altında olan ve 14 ayar fiyatı 22 ayarı aşan kayıtlar hesaba katılmaz. Ağustos 2026 raporunda bu kurallarla 59 kayıt elendi.

Veriyi derleyen Hasfiyat’ın kurucusu Yakup Kılıç, yöntem tercihini şöyle açıklıyor:

“Ortalama alsaydık rakamın hiçbir anlamı olmazdı. Tek bir işletmenin gram fiyatını kuruş cinsinden girmesi ortalamayı yüzlerce kat şişirebiliyor. Medyan bundan etkilenmiyor; o yüzden başından beri günlük fiyatları medyan olarak yayımlıyoruz ve elediğimiz kayıt sayısını da açıkça yazıyoruz.”

Rapor özeti CSV ve XLSX olarak indirilebiliyor; sütunlar gün, medyan alış, medyan satış ve işletme sayısından oluşuyor.

Kuyumcuda stok neden adetle tutulmaz?

Kuyumcuda stok adet değil gram üzerinden yürür; aynı modelin farklı gramları farklı üründür. Barkodu basılmış ürünler tek tek izlenir, barkodu olmayan mal ise gram havuzu olarak toplu izlenir. İki grup ayrı gösterilmezse sayım farkının nereden geldiği anlaşılmaz.

Barkodu basılmış ürünün etiketi ayarını, gramajını ve işçiliğini taşır. Bin kalemlik bir vitrin, barkod okuyucuyla iki kişi tarafından yaklaşık bir saatte sayılabiliyor. Sayım stok bakiyesine bir şey yazmaz; yalnızca fiili ile kayıtlı stoku karşılaştırır ve sonuç rapor olarak saklanır.

Etiketli ürün tek tek, etiketsiz ürün gram havuzu olarak izlenir; ikisi aynı listede birleştirilmez.

Ayar, milyem, has karşılığı ve fire tanımlarının uygulamadaki karşılığı Hasfiyat stok yönetimi sayfasında ekran ekran anlatılıyor.

Hurda altın neden ayrı grup?

Hurda altın, alımında özel matrah uygulaması gerektirdiği için muhasebe tarafında farklı işlenir. Özel matrah, altın ve altın içeren ziynet eşyalarının tesliminde KDV’nin, külçe altın bedeli düşüldükten sonra kalan tutar üzerinden hesaplanmasıdır; dayanağı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 23. maddesidir.

Hurda alımında ayar tespiti, dara ve fire birlikte hesaba katılır. Vergi mükellefi olmayan kişilerden yapılan alımlarda gider pusulası düzenlenir; elektronik ortamda düzenlenen türüne e-Gider Pusulası denir.

Hasfiyat kurucusu Yakup Kılıç, en sık yapılan hatayı şöyle özetliyor: “Fire oranını tanımlamayan bir işletmede stok her ay biraz daha şişiyor. Sayım günü ortaya çıkan farkın eksik mal mı yoksa hiç kaydedilmemiş bir kayıp mı olduğunu anlamak artık mümkün olmuyor.”

Sık Sorulan Sorular

Milyem nedir?

Altının saflığının binde cinsinden ifadesidir. 22 ayar için 916, 18 ayar için 750, 14 ayar için 585 olur. Ayar 24’lük ölçekte, milyem 1000’lik ölçekte aynı bilgiyi verir. Türk kuyumculuğunda takı ve ziynet ürünlerinin büyük bölümü 22 ayar üretilir.

10 gram 22 ayar altın kaç gram has eder?

On gram 22 ayar altın 9,16 gram has altına denk gelir. Hesap, ürünün ağırlığının ayarına karşılık gelen saflık oranıyla çarpılmasıyla yapılır: 22 ayarın milyemi 916 olduğu için 10 × 0,916 = 9,16 gram. Aynı yöntemle 18 ayar 7,50, 14 ayar 5,85 gram has eder.

Dara ile fire arasındaki fark nedir?

Dara, tartım anında ürüne ait olmayan ağırlıktır: kutu, taş veya zincir kilidi gibi. Tartıdan doğrudan düşülür. Fire ise eritme veya işleme sırasında oluşan gerçek ağırlık kaybıdır ve oran olarak tanımlanıp hurda girişlerinde düşülür.

Makas ne kadar olmalı?

Tek bir doğru değer yoktur; işletmenin maliyetine, piyasa hareketliliğine ve ürün grubuna göre değişir. Tezgâhta ölçülen aylık ortalama makas Ağustos 2026’da yüzde 1,84 oldu. Günlük değerler ay içinde yüzde 1,62 ile 2,27 arasında seyretti.

İşçilik has değere dâhil midir?

Dâhil değildir. İşçilik maliyete eklenir ama has karşılığına girmez. Bir ürünün has değeri işçilikten etkilenmez; işçilik yalnızca satış fiyatının içinde yer alır. İşçilik gram başına tutar veya yüzde olarak, ürün grubu bazında ayrı tanımlanabilir.

Has altın ile külçe altın aynı şey mi?

Aynı şey değildir. Has altın bir saflık ölçüsüdür ve ticarette saf kabul edilen altını anlatır. Külçe altın ise o saflıktaki altının fiziksel, işlenmemiş halidir; takı değildir ve işçilik taşımaz.

Özel matrah nedir?

Altın ve altın içeren ziynet eşyalarının tesliminde KDV’nin, külçe altın bedeli düşüldükten sonra kalan tutar üzerinden hesaplanmasıdır. Dayanağı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 23. maddesidir ve hurda alımında bu nedenle ayrı bir grup kullanılır.

Sayım stok bakiyesini değiştirir mi?

Değiştirmez. Sayım yalnızca fiili ile kayıtlı stoku karşılaştırır; sonuç rapor olarak saklanır ve sonraki sayımlarla karşılaştırılabilir. Bin kalemlik bir vitrin barkod okuyucuyla iki kişi tarafından yaklaşık bir saatte sayılabilir.

HASFİYAT HAKKINDA Hasfiyat, merkezi Gaziantep’te bulunan bir kuyumcu yazılımı ve canlı fiyat veri sağlayıcısıdır. Yazıdaki makas ve fiyat verileri, işletmelerin tezgâh fiyatlarından derlenen aylık açık raporlardan alınmıştır. Stok, has hesabı ve fire tanımları için: Hasfiyat stok yönetimi  ·  İletişim: 0342 606 05 45

Kaynak: Haber Merkezi