Küresel ticaretin en kritik damarlarından biri olan Hürmüz Boğazı, son bir aydır tarihinin en sessiz ve gerilimli günlerini yaşıyor. ABD ve İsrail ile İran arasında patlak veren savaşın üzerinden geçen otuz günlük sürede, boğazdaki trafik neredeyse tamamen durma noktasına geldi. Sadece özel izin verilen gemilerin geçişine imkan tanınan bölgede, belirsizlik her geçen gün derinleşirken ekonomik sarsıntı tüm dünyaya yayılıyor.
ABD ve İsrail'in 28 Şubat tarihinde İran topraklarına yönelik gerçekleştirdiği saldırıların ardından, Tahran yönetimi stratejik bir hamleyle ticari geçişleri sınırlandırdı. Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Kuruluşu (UNCTAD) tarafından paylaşılan veriler, durumun vahametini net bir şekilde ortaya koyuyor. Savaş öncesinde günlük ortalama 129 geminin geçtiği bu kritik su yolunda, Mart ayı boyunca trafik yüzde 95 oranında azaldı. Geçişine izin verilen az sayıdaki geminin büyük bir kısmının ise boş olması dikkat çekiyor.
GEMİLERDE GÜVENLİK İÇİN YENİ STRATEJİLER
Bölgedeki yüksek riskli atmosfer, gemi kaptanlarını ve şirketleri alışılmadık yöntemlere sevk ediyor. Liberya bayraklı Andermatt isimli kuru yük gemisi, güvenli geçiş sağlayabilmek adına otomatik tanımlama sisteminde varış noktasını "Santos’tan İran'a gıda" şeklinde güncelleyerek dikkat çekti. Bu tür taktiksel hamleler, gemilerin hedef olmaktan kaçınmak için başvurduğu yeni bir yol haline geldi. Halihazırda boğazı geçen tankerlerin çoğunluğunu İran petrolü taşıyan araçlar oluştururken, geçiş izni alan gemiler ağırlıklı olarak Asya ülkelerine doğru yol alıyor.
İRAN'DAN GEÇİŞ ÜCRETİ HAMLESİ
Hürmüz Boğazı'nın geleceğine dair belirsizlik sürerken, İran Meclisi'nden kritik bir hamle geldi. Ulusal Güvenlik Komisyonu'ndan geçen yeni yasa tasarısı, boğazdan geçişlerin artık ücretli olmasını öngörüyor. Tasarıya göre, geçiş ücretleri yerel para birimi riyal üzerinden tahsil edilecek. Ayrıca ABD ve İsrail bayraklı gemilere yönelik kesin geçiş yasağı ile İran'a yaptırım uygulayan ülkelere kısıtlama getirilmesi de gündemde. Bu hamle, Tahran'ın boğaz üzerindeki egemenlik haklarını daha sert bir şekilde kullanacağının sinyali olarak değerlendiriliyor.
KÜRESEL EKONOMİDE DOMİNO ETKİSİ
Ticaretin tıkanması sadece enerji sektörünü değil, gıda ve tarım sektörlerini de vurdu. Brent petrolün varil fiyatı bir ayda yüzde 50 artarken, doğal gaz ve LNG fiyatlarındaki yükseliş gübre üretim maliyetlerini tırmandırdı. Özellikle Körfez ülkelerinden gelen gübreye bağımlı olan Sudan, Tanzania, Somali, Pakistan ve Tayland gibi gelişmekte olan ülkeler, ciddi bir gıda güvenliği riskiyle karşı karşıya kaldı. Dünyadaki deniz yoluyla taşınan gübre hacminin üçte birinin bu boğazdan geçtiği düşünüldüğünde, krizin boyutu daha net anlaşılıyor.
Anadolu Ajansı
