İş kazası neticesinde gerçekleşen bedensel veya ruhsal kayıplar, SGK tarafından sağlanan ödenekler ve işverene karşı açılan tazminat davalarıyla telafi edilmektedir.
Çözüm Hukuk Bürosu’nun uzman iş kazası avukatlarının hazırladığı bu rehberde, iş kazası sonrasında hukuki sürecin nasıl ilerlemesi gerektiğine ve talep edebileceğiniz tazminatlara ilişkin merak ettiğiniz tüm detayları bulabilir, daha fazla bilgi almak için büromuzla iletişime geçebilirsiniz.
İş Kazası Nedir? Hangi Durumlar İş Kazası Sayılır?
İş kazası, sigortalının çalışma hayatı içerisinde karşılaştığı, bedensel veya ruhsal açıdan engelli hale gelmesine yol açan olay olarak tanımlanabilir.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu 13. maddesi uyarınca, yaşanılan olayın iş kazası statüsünde tescil edilmesi için kaza ile çalışma faaliyeti arasında yasal bağ bulunması gerekir.
Sosyal güvenlik mevzuatı çerçevesinde iş kazası kabul edilen haller şunlardır:
- Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada meydana gelen her türlü fiziksel veya zihinsel hasar.
- İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalının asıl görev alanı dışında bulunması.
- İşverene bağlı çalışan sigortalının, görevli sıfatıyla işyeri dışına gönderildiği süreler içerisindeki kazalar.
- Emziren kadın sigortalının, yasal süt izni süresini kullandığı esnada yaşadığı yaralanmalar.
- Sigortalıların, işverence tahsis edilen servis aracı vasıtasıyla işin yapıldığı yere gidiş gelişleri.
- Kendi nam ve hesabına bağımsız çalışan sigortalıların yürütmekte oldukları iş faaliyeti.
Hadise tespiti yapılırken, olayın meydana geldiği yerin işyeri sınırları içinde kalması veya işin yürütümü ile doğrudan bağlantılı olması kriterleri esastır.
İş Kazası Geçiren İşçinin Sahip Olduğu Haklar
İş kazası neticesinde mağduriyet yaşayan sigortalılar, 5510 sayılı Kanun kapsamında çeşitli sosyal ve mali haklara sahiptir. SGK tarafından sağlanan maddi yardımlar, çalışanın tedavi sürecindeki gelir kaybını gidermeyi ve geleceğini güvence altına almayı sağlar. Bu haklar, herhangi prim günü şartı aranmaksızın kazanın gerçekleştiği andan itibaren geçerlilik kazanmaktadır.
İş kazası geçiren işçinin haklarını aşağıdaki şekilde özetleyebiliriz:
- Geçici İş Göremezlik Ödeneği: İstirahat raporu süresince çalışamayan sigortalıya günlük kazancı üzerinden ödenmektedir.
- Sürekli İş Göremezlik Geliri: Meslekte kazanma gücü en az %10 oranında azalan şahıslara düzenli gelir niteliğinde bağlanmaktadır.
- Ölüm Geliri: İş kazası sonucu hayatını kaybeden çalışanın hak sahibi yakınlarına aylık gelir olarak sunulmaktadır.
- Evlenme Ödeneği: Vefat eden sigortalının gelir alan kız çocuklarına evlenmeleri halinde nakdi yardım şeklinde verilmektedir.
- Cenaze Ödeneği: İş kazası nedeniyle vefat eden şahsın defin masraflarını karşılamak üzere ailesine ödenmektedir.
- Maddi ve Manevi Tazminat Davası: İşverenin kusuru neticesinde oluşan zararların telafisi amacıyla yargı yoluna başvurularak talep edilmektedir.
Hukuki süreçte ilgili hakların tam ve eksiksiz talep ve tahsil edilmesi, resmi bildirimlerin süresinde yapılmasına ve maluliyet oranının teknik heyetlerce saptanmasına bağlıdır.
İş Kazası Sonrasında İlk Olarak Ne Yapmanız Gerekiyor?
İş kazası meydana geldiği andan itibaren yasal sürecin sağlıklı ilerlemesi adına belirli adımların takibi gereklidir. Çalışanın sağlığını korumak ve hukuki haklarını güvence altına almak adına takip edilmesi gereken adımlar şöyledir:
- Kazadan hemen sonra vakit kaybetmeksizin en yakın sağlık birimine müracaat edilerek tıbbi müdahale sağlanmalıdır.
- Kaza, mahalli yetki alanına göre emniyet müdürlüğü ya da jandarma komutanlığına derhal haber verilmelidir.
- Kazanın oluş şeklini, yerini ve zamanını içeren resmi rapor, görgü şahitlerinin imzalarıyla birlikte kayıt altına alınmalıdır.
- İşveren tarafından kazanın gerçekleştiği tarihten sonraki üç iş günü içerisinde SGK merkezlerine başvuru yapılmalıdır.
- Kaza yerinin fotoğraflarının çekilmesi ve varsa kamera kayıtlarının saklanması, ilerleyen süreçteki tazminat taleplerine teknik dayanak oluşturmaktadır.
Hangi Tazminatlar Talep Edilebilir?
İş kazası neticesinde fiziksel ya da ruhsal zarara uğrayan çalışanlar ile hayatını kaybeden çalışanın yakınları, Borçlar Kanunu çerçevesinde aşağıda yer alan tazminatları talep etme hakkına sahiptir:
- Maddi Tazminat: Tedavi giderleri, ilaç masrafları ve çalışma gücü kaybı neticesinde oluşan kazanç eksilmelerini kapsamaktadır.
- Manevi Tazminat: Kaza nedeniyle yaşanan acı, elem ve kederin hukuki karşılığı olarak talep edilmektedir.
- Destekten Yoksun Kalma Tazminatı: Çalışanın vefatı durumunda, bakmakla yükümlü olduğu kişilerin mahrum kaldığı maddi desteğin telafisi maksadıyla açılmaktadır.
- Cenaze Giderleri: Vefat halindeki defin ve tören masraflarının tazmini için istenmektedir.
Tazminat kalemleri; işverenin iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almamasından kaynaklanan hukuki sorumluluğunun tescil edilmesini sağlamaktadır.
Tazminat Nasıl Hesaplanır?
İş kazası sonrasında gündeme gelen tazminat miktarı, çalışanın yaşı, aylık kazancı, maluliyet derecesi ve kusur dağılımı üzerinden aktüeryal yöntemlerle hesaplanmaktadır. Hesaplama aşamasında, güncel asgari ücret verileri ile yargı pratiklerinde kabul edilen yaşam tabloları temel alınmaktadır.
İş kazası tazminatı hesaplama sürecinde esas alınan teknik kriterler şöyledir:
- Çalışanın kaza tarihindeki net kazancı ile sahip bulunduğu sosyal hakların toplamı üzerinden işlem yapılmaktadır.
- Kazanın meydana gelmesinde işveren ile işçinin sorumluluk payları, ödenecek meblağdan yapılacak indirim miktarını netleştirmektedir.
- Sağlık kurulu raporuyla kesinleşen iş gücü kaybı yüzdesi, tazminatın ana çarpanını oluşturmaktadır.
- Yargı içtihatları uyarınca çalışanın 60 yaşına kadar aktif dönemde bulunacağı kabul edilerek bakiye ömür hesabı yürütülmektedir.
- SGK tarafından bağlanan sürekli iş göremezlik gelirinin rücu edilebilir kısmı, nihai tazminat tutarından mahsup edilmektedir.
Bu tazminat miktarı ile çalışanın gelecekte mahrum kalacağı her türlü ekonomik menfaat güvence altına almaktadır.
İş Kazası Bildirilmezse Ne Olur? Zamanaşımı Süreleri Ne Kadardır?
İş kazası bildirimi, olayın meydana gelmesinden sonraki üç iş günü içerisinde SGK’ya yapılmalıdır. Bu süre içerisinde bildirim yapılmadığı takdirde işyerinin tehlike sınıfı ve sigortalı sayısına bağlı olarak değişen idari para cezası yaptırımları ortaya çıkar.
Bildirim yapılana kadar sigortalıya ödenen geçici iş göremezlik ödenekleri, SGK tarafından işverenden tahsil edilmektedir. İş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat taleplerinde zamanaşımı süresi, kazanın gerçekleştiği tarihten itibaren 10 yıl şeklinde uygulanmaktadır. Maluliyetin artması halinde ise sürenin başlangıcı maluliyetin kesin olarak tespit edildiği son rapor tarihi esas alınarak belirlenmektedir.
İş Kazası Geçiren İşçiler İçin Hukuki Destek Neden Önemlidir?
Tüm bu süreçte, hak kayıplarının önüne geçilmesi, tazminat kalemlerinin eksiksiz belirlenmesi ve yargılama sürecindeki prosedürlerin doğru yönetilmesi adına profesyonel bir destek ihtiyacı ortaya çıkar. Özellikle maluliyet oranına itiraz ve aktüeryal hesaplama işlemleri gibi teknik detaylarda yapılacak hatalar, büyük mağduriyetler yaratma potansiyeline sahiptir. Sürecin sonunda profesyonel bir yönlendirme, kaza geçiren işçinin mümkün olduğunca yıpranmadan yasal kazanımlarına ulaşmasını sağlamaktadır.
Not: Bu içerik, Çözüm Hukuk Bürosu tarafından iş kazaları sonrasında ortaya çıkabilecek hukuki haklar ve tazminat taleplerine ilişkin vatandaşlarımızı bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.
Haber Merkezi
