“Kelimelerin Kadim Mirası: Atasözleri”
“Kelimeler vardır, söylendiği an havada kaybolur; kelimeler vardır, taşın üzerine kazınmışçasına asırlar boyu silinmez. Atasözleri, Türkçemizin mücevherleridir.
Az sözle çok şey anlatmanın, hayatın bin bir halini bir kalıba sığdırmanın sanatıdır. Toprağın kokusundan, ekmeğin sıcaklığından ve insanın doğasından süzülüp gelen bu sözler, kuşaktan kuşağa aktarılan sessiz bir yemindir aslında. Gelin, bu kadim bilgeliğin duraklarında kısa bir yolculuğa çıkalım.”
“İşte, hayatın içinden süzülüp gelen ve her biri birer hayat dersi niteliği taşıyan o kıymetli sözlerden bazıları...”
Ateş Pahası
Bu deyim, bir şeyin olması gerekenden çok daha pahalı olduğunu anlatmak için kullanılır.
Hikayesi: Kanuni Sultan Süleyman, maiyetiyle birlikte çıktığı bir av sırasında şiddetli bir yağmura yakalanır. Islanmış ve üşümüş halde bir çobanın kulübesine sığınırlar. Çoban, ocağı yakıp sultanı ve ekibini ısıtır. Sultan, o sıcaklığın verdiği huzurla, “Şu ateş bin altın eder,” der. Ertesi gün konaklama bedeli sorulduğunda çoban, sultanın sözüne atıfta bulunarak “Bin altın” der. Sultan şaşırınca çoban ekler: “Dışarıdaki fırtınada o ateşin değeri buydu.”
Vermeyince Mabud, Neylesin Sultan Mahmud
Kişinin nasibinde yoksa, dışarıdan ne kadar yardım gelirse gelsin durumun değişmeyeceğini anlatır.
Hikayesi: Sultan II. Mahmud, tebdil-i kıyafet gezmeyi severmiş. Halkın içinde çok şanssız biri olarak tanınan ve adı “Tıkandı Baba”ya çıkan birini duymuş. Bu adama yardım etmek için saraya çağırtmış ve önüne büyük bir sini baklava koydurmuş. Her bir dilimin altına da birer altın yerleştirmiş. Ancak Tıkandı Baba, “Hepsini yersem karnım ağrır, şu birkaç dilimi satıp kendime harçlık yapayım,” diyerek altınlı baklavaları arkadaşına satmış.
Padişah ertesi gün durumu öğrenince bu sefer adamı hazine odasına götürmüş. “Elindeki küreği altına daldır, ne kadar gelirse senindir,” demiş. Adam heyecandan küreği ters daldırmış ve küreğin sapına sadece tek bir altın takılmış. Padişah bu durumu görünce o meşhur sözü söylemiş: “Vermeyince Mabud (Allah), neylesin Sultan Mahmud!”
Çivi Çıkar Ama İzi Kalır
Kötü sözün veya yapılan bir haksızlığın özrü dilese bile kalp kırıklığının tamamen geçmeyeceğini anlatır.
Hikayesi: Çok öfkeli ve ağzı bozuk bir genç varmış. Babası bir gün ona bir kutu çivi vermiş: “Her öfkelendiğinde ve birini kırdığında bu tahtaya bir çivi çak,” demiş. Genç kısa sürede tahtayı çivilerle doldurmuş. Zamanla öfkesini kontrol etmeyi öğrenmiş ve babasına artık çivi çakmadığını söylemiş. Babası bu sefer, “Şimdi her sakin kaldığın gün için bir çiviyi sök,” demiş.
Tahtadaki tüm çiviler söküldüğünde babası oğlu yanına çağırmış ve tahtadaki delikleri göstererek şunu söylemiş: “Oğlum, çivileri söktün ama delikler orada duruyor. Birine kötü bir söz söylediğinde veya canını yaktığında, özür dilesen de o yara izi bu delikler gibi hep orada kalacaktır.”
Püf Noktası
Bir işin en hassas ve en önemli yeri anlamına gelir.
Hikayesi: Eski zamanlarda çömlekçilik usta-çırak ilişkisiyle yürürdü. Bir usta, yetiştirdiği çırağının artık dükkan açmak istemesi üzerine ona son bir ders vermek ister. Çırak ne kadar güzel kaplar yaparsa yapsın, fırından çıkanlar hep çatlamaktadır. Usta sonunda sırrı açıklar: Kap fırına girmeden önce üzerinde kalan küçük hava kabarcıklarına hafifçe “püf” diyerek üflemek gerekir. O küçük dokunuş, emeğin boşa gitmesini engeller.
Foyası Meydana Çıktı
Birinin yalanının veya gizli kusurunun ortaya çıkması durumunda kullanılır.
Hikayesi: Eskiden kuyumcular, değerli taşların (elmas, zümrüt vb.) daha parlak görünmesi için taşın altına “foya” denilen ince, metalik bir tabaka yerleştirirlermiş. Zamanla bu foya dökülürse, taşın gerçek kalitesi ve varsa kusurları ortaya çıkarmış. İnsanların gizledikleri gerçek yüzlerinin ortaya çıkması da bu teknik terimle ifade edilmeye başlanmıştır.
Saman Altından Su Yürütmek
Belli etmeden iş çeviren, kurnazca davranan kişiler için kullanılır.
Hikayesi: Vaktiyle köyün birinde uyanık bir çiftçi, komşusunun tarlasından geçen suyu kendi tarlasına gizlice akıtmak için toprağın altına borular döşemiş. Üstünü de kimse fark etmesin diye samanlarla örtmüş. Dışarıdan bakıldığında her şey normal görünse de su, samanların altından gizlice akıp gidiyormuş.
Devamı Yarın...