Türkiye'nin dış ticaretinde şaşırtan rakamlar: Eylül verileri belli oldu

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanan Eylül 2026 Dış Ticaret Endeksleri, Türkiye'nin ihracat ve ithalatında farklı yönlerde değişimler yaşandığını gösterdi. İhracat miktarında artış kaydedilirken ithalat miktarında düşüş görüldü. Ancak birim değer endeksleri incelendiğinde ithalattaki yükselişin ihracatı geride bıraktığı belirlendi. Bu durum, dış ticaret haddinin geçen yılın aynı ayına göre gerilemesine neden oldu.

İHRACAT MİKTAR ENDEKSİ YÜZDE 7,8 ARTTI

Eylül ayında ihracat miktar endeksi, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 7,8 artarak 142,0 seviyesinden 153,0'a yükseldi.

İhracat miktarındaki artışın sektörlere dağılımı incelendiğinde, gıda, içecek ve tütün grubunda yüzde 17,6'lık yükseliş kaydedildi. Aynı dönemde yakıt hariç ham maddelerde yüzde 11,6, gıda, içecek ve tütün dışındaki imalat sanayinde ise yüzde 4,8 artış gerçekleşti.

Buna karşılık yakıt ihracatının miktar endeksi yüzde 18,6 azaldı. Böylece genel ihracat miktarı artmasına rağmen bütün sektörlerde aynı yönde bir değişim yaşanmadı.

İHRACATTA BİRİM DEĞERLER DE YÜKSELDİ

İhracat birim değer endeksi, Eylül 2025'teki 126,1 seviyesinden Eylül 2026'da 134,9'a çıktı. Yıllık artış oranı yüzde 7 olarak hesaplandı.

Sektörler arasında en yüksek değişimlerden biri yakıtlarda görüldü. Yakıt ihracatının birim değer endeksi yüzde 59,9 artarak 209,0'a yükseldi.

Yakıt hariç ham maddelerde yüzde 12,6, imalat sanayinde yüzde 3,8 ve gıda, içecek ve tütün grubunda yüzde 0,2 artış kaydedildi.

Böylece yakıt grubunda ihracat miktarı azalırken birim değer endeksinde belirgin bir yükseliş yaşandı.

İTHALAT MİKTARI YÜZDE 6,3 AZALDI

Eylül ayında ithalat miktar endeksi, geçen yılın aynı ayındaki 121,7 seviyesinden 114,0'a geriledi. Yıllık düşüş yüzde 6,3 olarak gerçekleşti.

İthalat miktarındaki değişim sektörlere göre farklılık gösterdi. Gıda, içecek ve tütün grubunda yüzde 15 artış yaşanırken, imalat sanayinde yüzde 1,6 yükseliş kaydedildi.

Buna karşılık yakıt ithalatının miktar endeksi yüzde 2,1, yakıt hariç ham maddelerin miktar endeksi ise yüzde 1,1 azaldı.

Veriler, ithalat miktarındaki genel düşüşe rağmen gıda ve imalat sanayi gruplarında artışın sürdüğünü ortaya koydu.

İTHALAT BİRİM DEĞERİNDE YAKITLAR ÖNE ÇIKTI

İthalat birim değer endeksi, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 12,7 artarak 153,3'e yükseldi. Eylül 2025'te bu endeks 136,0 seviyesinde bulunuyordu.

İthalat birim değerlerinde en dikkat çekici artış yüzde 52,4 ile yakıt grubunda gerçekleşti. Yakıtların birim değer endeksi 149,1'den 227,3'e çıktı.

Yakıt hariç ham maddelerde yüzde 12,4, imalat sanayinde yüzde 4,1 artış yaşandı. Gıda, içecek ve tütün grubunda ise ithalat birim değer endeksi yüzde 1,4 azaldı.

İhracat birim değer endeksindeki yüzde 7'lik yükselişe karşılık ithalatta yüzde 12,7'lik artış gerçekleşmesi, dış ticaret haddindeki değişimde belirleyici oldu.

DIŞ TİCARET HADDİ 4,7 PUAN GERİLEDİ

İhracat birim değer endeksinin ithalat birim değer endeksine oranlanmasıyla hesaplanan dış ticaret haddi, Eylül 2025'te 92,7 seviyesindeydi.

Bu gösterge, Eylül 2026'da 4,7 puan azalarak 88,0'a geriledi. Ağustos 2026'da 90,0 olan dış ticaret haddi, eylül ayında bir önceki aya göre de 2 puan düştü.

Dış ticaret haddinin 100'ün altında olması, 2015 temel yılına göre ithalat birim değer endeksinin ihracat birim değer endeksinden daha yüksek olduğunu gösteriyor.

Eylül verilerinde ihracat miktarının artması ve ithalat miktarının azalması, dış ticaret haddindeki gerilemeyi engellemedi.

AYLIK VERİLERDE İHRACAT VE İTHALAT ARTTI

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış verilere göre ihracat miktar endeksi, Ağustos 2026'da 145,3 seviyesindeyken eylülde yüzde 0,1 artarak 145,5'e yükseldi.

Aynı dönemde ithalat miktar endeksi ise 111,7'den 113,5'e çıktı. İthalat miktar endeksindeki aylık artış yüzde 1,6 olarak hesaplandı.

Böylece ithalat miktar endeksinde yıllık bazda düşüş görülmesine rağmen, mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış aylık verilerde yükseliş kaydedildi.

TAKVİM ETKİSİNDEN ARINDIRILMIŞ VERİLER NE GÖSTERİYOR?

Yalnızca takvim etkilerinden arındırılmış seriye göre ihracat miktar endeksi, Eylül 2025'teki 136,3 seviyesinden Eylül 2026'da 146,9'a yükseldi. Yıllık artış yüzde 7,8 oldu.

İthalat miktar endeksi ise aynı karşılaştırmada 117,7'den 110,3'e gerileyerek yüzde 6,3 azaldı.

2015 yılı 100 kabul edilerek hesaplanan dış ticaret endeksleri, ihracat ve ithalatta miktar ile birim değer değişimlerini ayrı ayrı izlemeye imkân sağlıyor. Açıklanan göstergeler doğrudan dolar cinsinden ihracat veya ithalat tutarlarını değil, bu kalemlerin endekslerdeki değişimini ifade ediyor.