Güneş'in 10 milyar ışık yılı ötesinde, kozmik bir olay bilim dünyasını heyecanlandırdı. Güneş'in 100 katından daha büyük kütleye sahip iki dev kara deliğin çarpışması, şimdiye dek kütle çekim dalgalarıyla gözlemlenen en büyük kara delik birleşmesi olarak kayıtlara geçti. Bu devasa birleşme sonucunda oluşan yeni kara delik, Güneş'in yaklaşık 265 katı kütleye ulaşarak daha önceki rekoru ikiye katladı.
KOZMİK ÇARPIŞMA UZAY-ZAMAN DALGALARINI KAYDETTİRDİ
Bilim insanları, evrenin uzak bir köşesinde meydana gelen iki dev kara deliğin şiddetli çarpışmasından kaynaklanan uzay-zaman dalgalanmalarını başarıyla kaydetti. TRT Haber'in aktardığına göre, bu olay, bugüne kadar kütle çekim dalgalarıyla gözlemlenen en büyük kara delik birleşmesi olarak bilim literatürüne girdi.
Her biri Güneş’in 100 katından daha büyük kütleye sahip olan bu iki kara delik, milyarlarca yıl önce birbirlerinin yörüngesine girerek dönmeye başlamış ve nihayetinde çarpışarak Güneş’in yaklaşık 265 katı kütleye sahip yeni bir kara delik oluşturdu. Bu devasa kozmik çarpışma, Dünya’dan yaklaşık 10 milyar ışık yılı uzaklıkta gerçekleşti.
LIGO GÖZLEMEVLERİNDEN KRİTİK VERİ
Kütleçekim dalgaları, 23 Kasım 2023 günü saat 15.00 sularında ABD’nin Washington ve Louisiana eyaletlerinde bulunan Lazer Girişimölçer Kütleçekim Dalgası Gözlemevi (LIGO) istasyonlarında eş zamanlı olarak kaydedildi. Elde edilen sinyal, yalnızca bir saliselik kısa bir süreyle algılanmasına rağmen, birleşen kara deliklerin “çınlama” olarak adlandırılan sönümlenme evresini yakalamayı başardı.
Cardiff Üniversitesi Yerçekimi Araştırmaları Enstitüsü Başkanı Prof. Mark Hannam, olayın önemini şu sözlerle vurguladı: “Bunlar evrende gözlemleyebileceğimiz en şiddetli olaylar, ancak Dünya’ya ulaştıklarında ölçebileceğimiz en zayıf sinyallere dönüşüyorlar.”
BİRLEŞEN KÜTLELER VE ŞAŞIRTICI KEŞİFLER
Yapılan detaylı analizler, birleşen kara deliklerin sırasıyla 103 ve 137 Güneş kütlesinde olduğunu ve Dünya’dan 400 bin kat daha hızlı döndüğünü ortaya koydu. Bu kütle değerleri, teorik olarak kara delik oluşumunun beklenmediği bir kütle aralığına denk gelmesiyle bilim insanlarını şaşırttı. Prof. Hannam, “Bu kütle aralığında kara deliklerin oluşmaması gerektiğini düşündüren pek çok neden var,” diyerek bu duruma olan şaşkınlığını dile getirdi.
Fizikçilere göre, bu olağanüstü büyüklükteki kara delikler büyük olasılıkla daha önce gerçekleşen başka birleşmelerin ürünü. Kara delik birleşmeleri sırasında ortaya çıkan dönme momentinin, yeni oluşan kara deliğe aktarıldığı belirtiliyor. Hannam, “Daha önce buna dair bazı işaretler görmüştük, ancak bu en uç örnek olabilir,” yorumunu yaptı.
1990’lı yıllara kadar bilim insanları evreni yalnızca elektromanyetik ışınımlar – görünür ışık, kızılötesi ve radyo dalgaları – aracılığıyla gözlemleyebiliyordu. Ancak LIGO gibi kütleçekim dalgası gözlemevleri sayesinde artık ışıkla görülmesi mümkün olmayan kozmik olaylar da tespit edilebiliyor.
Bugüne kadar yaklaşık 300 kara delik birleşmesi tespit edildi. Daha önce gözlemlenen en büyük birleşme, Güneş’in 140 katı kütleye sahip bir kara delikle sonuçlanmıştı. Bu son çarpışma ise rekoru iki katına çıkararak 265 Güneş kütlesine ulaştı. Elde edilen bulgular, İskoçya’nın Glasgow kentinde düzenlenen GR-Amaldi konferansında bilim dünyasına sunulacak.
Prof. Hannam, keşfin önemine değinerek, “Bilimde genellikle, evrene farklı bir gözle bakmaya başladığınızda beklenmedik şeyler keşfedersiniz ve tüm bakış açınız değişir. Önümüzdeki 10–15 yılda inşa edilecek yeni dedektörlerle, evrendeki tüm kara delik birleşmelerini görebilecek ve belki hiç tahmin etmediğimiz sürprizlerle karşılaşacağız,” şeklinde konuştu.
Haber Merkezi
