Her gün aynı gökyüzüne bakıyor, aynı sokaklardan geçiyor, aynı telaşın içinde ömür tüketiyoruz. Oysa yaşadığımız dünya, fark etmediğimiz binlerce mucizeyi sessizce bağrında taşıyor. Kimi zaman bir karıncanın sırtlandığı küçücük bir yükte, kimi zaman göç eden bir kuşun şaşmaz rotasında, kimi zaman da binlerce yıl bozulmadan kalabilen bir damla balın hikâyesinde hayatın bize anlattığı büyük dersler saklıdır.
İnsan, çoğu zaman gözünün önündeki mucizeleri göremez. Alışkanlıklar, hayatın koşturmacası ve bitmek bilmeyen telaşlar, etrafımızdaki olağanüstü güzellikleri sıradanlaştırır. Oysa dikkatle bakmasını bilen herkes için tabiat başlı başına sessiz bir kütüphane, her canlı ise okunmayı bekleyen bir kitaptır.
Son yıllarda sosyal medyada ve çeşitli kaynaklarda sıkça karşımıza çıkan “İlginç Bilgiler” başlıklı paylaşımlar, insanı ister istemez düşünmeye sevk ediyor. Elbette bunların bir kısmı bilimsel olarak doğrulanmış, bir kısmı ise yıllar içinde kulaktan kulağa aktarılarak günümüze ulaşmış bilgilerden oluşuyor. Ancak doğruluğundan bağımsız olarak, her biri bize tabiatın ne kadar zengin, ne kadar şaşırtıcı ve ne kadar kusursuz bir denge üzerine kurulduğunu hatırlatıyor.
Farelerin kusamaması, balın uygun şartlarda binlerce yıl bozulmadan kalabilmesi, yunusların beyinlerinin bir bölümünü dinlendirirken diğer bölümüyle yüzmeye devam etmeleri, fillerin zıplayamayan tek memeli oluşu, yalnızca dişi sivrisineklerin kan emmesi, karıncaların kendi ağırlıklarının kat kat fazlasını taşıyabilmesi… Bunların her biri, yaratılışın ne kadar ince hesaplarla şekillendiğinin küçük ama etkileyici örnekleridir.
Bir düşünün…
Parmak izimiz nasıl birbirine benzemiyorsa, dil izimiz de birbirinden farklıdır. Salatalığın büyük bölümü sudan oluşur. İnsan vücudundaki damarlar uç uca eklendiğinde yaklaşık yüz bin kilometreyi bulan muazzam bir uzunluğa ulaşır. Dev buzdağları milyonlarca ton ağırlığında olabilir. Dünyada binlerce farklı dil konuşulur ve her dil, ait olduğu milletin hafızasını, kültürünü ve yaşanmışlığını geleceğe taşır.
İnsan öğrendikçe hayret ediyor; hayret ettikçe de aslında ne kadar az şey bildiğini fark ediyor. Bilgi, insanı büyütmek yerine çoğu zaman mütevazı olmayı öğretmelidir. Çünkü gerçek bilgelik, her şeyi bildiğini sanmakta değil; öğrenmenin hiç bitmeyeceğini kabul edebilmektedir.
Ancak bu bilgilerin arasında beni en çok etkileyenler rakamlar ya da biyolojik özellikler değil; hayvanların davranışlarından çıkarılan ahlaki derslerdir.
Eski bir yazıtta şöyle deniliyor:
“Kuzu dizlerinin üzerine çökerek annesini emer; bunun adı saygıdır.
Karga yaşlanan annesini besler; bunun adı vefadır.
Horoz her sabah vakti geldiğinde öter; bunun adı sözünde durmaktır.
Yaban kazları her yıl aynı mevsimde aynı yolları takip eder; bunun adı sadakattir.
Geyik güzel bir otlak bulduğunda sürüsünü çağırır, karınca yiyecek bulduğunda kolonisini haberdar eder; bunun adı paylaşmak ve adalettir.”
Ne kadar anlamlı…
Belki bu anlatımların tamamı bilimsel birer gerçek olmayabilir; ancak taşıdığı mesajlar son derece kıymetlidir. Çünkü bazen bir kıssa, uzun bir kitaptan daha fazla iz bırakır. Önemli olan, bu örneklerin bize hangi değerleri hatırlattığıdır.
İnsan çoğu zaman kendisini tabiatın efendisi zanneder. Oysa doğaya dikkatle baktığımızda, nice canlının bize sessizce ahlak dersi verdiğini görürüz. Bir kuş yuvasını korurken fedakârlığı öğretir. Bir karınca çalışmanın değerini anlatır. Arılar birlikte üretmenin bereketini gösterir. Kurtlar sürü olmanın gücünü hatırlatır. Leylekler her yıl binlerce kilometrelik göç yolunu şaşırmadan tamamlayarak sabrı ve istikrarı anlatır. Penguenler en zor şartlarda bile yavrularını koruyarak fedakârlığın en güzel örneklerinden birini sergiler.
Bizler ise bazen sahip olduklarımızı paylaşmayı unutuyor, bazen anne ve babamıza ayıracağımız birkaç dakikayı bile çok görüyoruz. Aynı apartmanda oturduğumuz komşumuzun hâlini bilmeden yıllar geçiriyoruz. Kalabalıklar içinde yalnızlaşıyor, teknolojinin sağladığı iletişim imkânları arttıkça gönüller arasındaki mesafeyi de büyütüyoruz.
Oysa medeniyet; yüksek binalar yapmak değil, yüksek karakterler yetiştirmektir. Gerçek zenginlik banka hesaplarında değil, gönüllerde biriktirdiğimiz sevgide, saygıda ve güven duygusundadır.
İnsanı insan yapan yalnızca konuşabilmesi değildir. Merhamet edebilmesi, sözünde durabilmesi, paylaşabilmesi, vicdan sahibi olabilmesi ve gerektiğinde “ben” yerine “biz” diyebilmesidir. Eğer bu değerleri kaybedersek, bilgi sahibi olmamızın da, güçlü olmamızın da çok fazla anlamı kalmaz.
Yıllar önce Türkmenlerin yaptığı bir dua ise adeta bütün bu düşünceleri özetliyor:
“Tanrım...Önce dağa taşa ver…Ormana, hayvanlara, suya ver…Sonra insanlara, komşuma, muhtaç olana ver…Eğer kalırsa en son bana ver…”
Bugünün dünyasında böyle bir duaya ne kadar da ihtiyacımız var…
Çünkü artık önce kendimizi düşünüyoruz. Oysa atalarımız; önce ağacı, suyu, toprağı, kuşu, komşuyu ve ihtiyaç sahibini düşünmeyi öğütlüyordu. Çünkü biliyorlardı ki doğa ayakta kalırsa insan da ayakta kalacaktır. Komşu huzurlu olursa mahalle huzurlu olacaktır. Paylaşan insan eksilmeyecek, aksine çoğalacaktır.
Belki de bu yüzden geçmişte insanlar daha az şeye sahipti ama daha çok mutluydu. Sofraları küçüktü ama gönülleri büyüktü. Evleri mütevazıydı ama kapıları misafire sonuna kadar açıktı. Bir bardak çayın, sıcak bir selamın ve samimi bir sohbetin değeri bugünkünden çok daha büyüktü. Bugün ise imkânlarımız arttı; fakat çoğu zaman tebessümümüz azaldı. Kalabalık şehirlerde yalnızlaşan insanlar hâline geldik.
Hayat bize her gün yeni bilgiler öğretiyor. Fakat asıl önemli olan, öğrendiğimiz bilgilerin bizi daha iyi bir insan yapıp yapmadığıdır. Bilgi, ahlakla birleştiğinde anlam kazanır. Vicdanla desteklenmeyen bilgi ise sadece zihni doldurur; gönlü zenginleştirmez.
Doğaya baktığımızda sadece hayvanları değil; sabrı, sadakati, paylaşmayı, vefayı, merhameti ve dayanışmayı da görebiliyorsak, işte o zaman gerçek öğrenme gerçekleşmiş demektir.
Belki de bugün hepimizin yeniden öğrenmesi gereken en önemli bilgi şudur:
Yeryüzünü güzelleştiren; sahip olduklarımız değil, paylaştıklarımızdır.
Çünkü insan, ardında bıraktığı servetle değil; bıraktığı iyiliklerle, dokunduğu hayatlarla ve gönüllerde bıraktığı güzel izlerle hatırlanır.
Unutmayalım; öğrenmenin sonu yoktur. Fakat insanı yücelten yalnızca bildikleri değil, bildiklerini nasıl yaşadığıdır. Eğer her yeni bilgi bizi biraz daha merhametli, biraz daha adil, biraz daha paylaşımcı yapıyorsa, işte o zaman gerçek anlamda öğrenmişiz demektir.
Baki Selamlar.