Liderler hür iradeleriyle mi karar alıyor, açıklama yapıyor? Göçmenler hür iradeleriyle mi vatanlarını terk edip ölümle burun buruna yolculuklara çıkıyor, yoksa ölümlerden ölümü mü seçmek zorunda kalıyor? İnsanlar hür iradeleriyle mi intihar ediyor?
Hiç uygun görünmeyen, yapılmaması gereken birçok şeyin yapılması çaresizlik sonucu yapılırsa erdem olarak görülür. İnsanların memleketlerini terk etmesi, gidilmemesi gereken yerlere gidilmesi, görüşülmemesi gerekenlerle görüşülmesi hatta semavi dinlere göre yasak olmasına rağmen insanın intihar etmesi erdem olarak görülür.
Her şey erdem görünüp her yol erdeme çıksa da ortada erdem diye bir şey yoktur. Çaresizlik her şeyi yaptırır. Çaresizliğin olduğu yerde değerler, renkler kaybolur, her şeye çaresizlik hakim olur. Ne ayıp ne günah ne aşk ne bağlılık ne de sadakat kalır, saygı, sevgi kaybolur çaresizlikte.
Rusya’nın Ankara Büyükelçisi Andrey Karlov’a yönelik 19 Aralık 2016’da düzenlenen suikastla ilgili olarak savcı, ‘Karlov'a silahlı saldırıda bulunmak suretiyle iki ülkeyi olası bir sıcak çatışma durumuna getirmeyi, kaos ortamı ve büyükelçilerin bile korunamadığı algısı oluşturmayı planladıkları anlaşılmıştır.’ değerlendirmesinde bulunuldu.
Önce Rus uçağının düşürülmesi, ardından Ankara’da resmi polis tarafından Rusya büyük elçisinin öldürülmesi, mevcut şartların ve ilişkilerin bozulmasının ABD’nin işine yarayacağı endişesiyle Putin çaresizseniz çare sizsiniz’ diyerek sineye çekti, ancak not etti, krizi tırmandıramadı, Türkiye-ABD ilişkilerinin bozulmasını bekledi.
İdlib’de koordinatları verilen hastane, okul, kreşler bombalandığı halde Türkiye Kahraman askerlerimizin koordinatlarını verdi ve Rusya’nın hava saldırısında 15 askerimiz şehit düştü. Bu saldırılara rağmen yeniden koordinatlar verildi, yeniden 35 askerimiz şehit düştü. Çaresizlik Rusya’ya güvenmeyi gerektiriyor. İrade ve beyanın uyuşmaması zorunluluktan kaynaklanır.
Bu beyanlarından dolayı da sorumlu tutulmaz. Akılsız insanlar yaptıklarından sorumlu tutulamayacağı gibi; beyanı iradesine uymayan çaresizlerin beyanı dikkate alınmaz. Aç, çaresiz birine dini telkinde bulunulması Evrensel İnsan Hakları Beyannamesine de İslam’a da aykırıdır. İradenin mi beyanın mı, söylenilenin mi yapılanın mı doğru olduğu, hangisinin dikkate alınacağı doktrinlere konu olmuştur.
Teoriye göre irade beyanı, beyan sahibinin gerçek iradesine uygunsa onun iradesidir, uygun değilse beyan etse de onun iradesi değildir. İradesini beyan edemeyenlerin beyanlarını yerine getirmek ne yerine getirenlere ne de beyan edenlere iyiliktir.
Akli melekeleri yerinde olmayan yasal işlem yapamaz. İrade beyanında bulunan kişinin istemeyerek iradesine aykırı beyanda bulunmasına irade sakatlığı denir. Mevlana’nın ‘Bir lafa bakarım laf mı diye, bir de söyleyene bakarım adam mı diye’ özdeyişinde olduğu gibi; bir beyan edene bir de beyana bakmak gerekir.